Hilir jeung Girang


Hilir jeung girang. Ngaran dua tempat anu papasangan. Lamun aya hilir pasti aya girang, pon kitu deui sabalikna lamun aya girang pasti aya hilir. Girang jeung hilir aya pakaitna reujeung cai jeung tempat ngocorna cai (susukan, walungan) katut patempatan anu kasorang ku paranti ngocorna cai. Cai osok ngocor ti girang muru ka hilir. Ngocorna bisa ngaliwatan selang, pancuran, susukan atawa walungan.

Girang nuduhkeun tempat mimiti atawa asal ngocorna cai. Tempat anu deukeut kana asal ngocorna cai (huluwotan, cai nyusu) biasa disebut girang. Girang biasana leuwih luhur tibatan hilir (sakumaha cara ngocorna cai, ti tempat anu luhur ka tempat anu leuwih handap). Girang lain ngan ukur ngaran pikeun hulu cai (huluwotan) wungkul, tapi ogé pikeun ngaran tempat disabudeureun hulu cai.

Ari hilir nuduhkeun tempat anu dituju ku cai anu ngocor, tempatna leuwih handap tibatan girang. Cai anu ngocor ti girang téh muru ka tempat anu disebut hilir. Tempat panungtungan anu disebut hilir biasana mah disebutna muara anu aya di basisir.

Cai walungan ngocor ti girang ka hilir

Ari tempat anu perenahna di tengah-tengah antara girang reujeung hilir, bisa disebut girang atawa hilir. Gumantung kana perenahna (tempat) cicing anu nyebut. Lamun perenah (cicingna) anu nyebut di deukeuteun hilir, patempatan anu perenahna di tengah-tengah antara girang jeung hilir disebutna girang. Lamun tempat cicingna anu nyebut di deukdeuteun girang, disebutna téh hilir.

(Gambar meunang nginjeum ti http://files.myopera.com/)

Manuk Heulang Ménta Hujan


Kliiiik kliiiiik

Kliiiik kliiiiik

Kitu sora manuk heulang anu hiber di awang-awang. Sorana lumayan tarik, nepikeun ka kadaréngé ku urang lembur. Si Acim jeung si Omon anu eukeur jongjong ngala suluh di kebon Bah Minta, carengkat heula. Maranéhna nempo ka luhur, ngilik-ngilik ti lebah mana datangna sora manuk heulang.

“Mon, gancangan ah.” Ceuk si Acim basa geus manggihan lebah mana datangna sora manuk heulang téa.

“Sakeudeung deui atuh. Kuring mah da acan beubeunangan.” Témbal si Omon bari ngumpulkeun suluh beubeunanganana.

“Maenya…, apanan éta geus satumpukan kitu….” Ceuk si Acim bari nuduhkeun kana tumpukan suluh beunangna si Omon.

“Kakara saeutik éta mah.” Témbal si Omon.

“Tong lila teuing atuh nya.” Si Acim ngawawadian.

“Naha, mani tong lila teuing sagala?” Si Omon melong ka si Acim.

“Apanan bisi kaburu hujan.”

“Lila kénéh atuh hujan mah. Apanan ayeuna mah sakieu panasna.”

“Ih, siga anu teu ngareungeu waé manéh mah. Apanan bieu geus aya sora heulang disada.” Ceuk si Acim bari nempo ka awang-awang.

“Nya keun waé atuh heulang anu disada mah.”

“Ih, manéh mah. Apanan lamun manuk heulang disada kitu téh, tandana arék hujan.”

“Kitu nya…?”

“Heueuh.”

“Ceuk saha éta téh?”

“Ceuk jenatna nini kuring.”

Si Omon mencrong ka si Acim. Siga anu panasaran.

“Teu percaya nya?” Si Acim malik melong. “Ceuk nini kuring mah cenah lamun aya manuk heulang disada klik-klikan, éta téh tandana manéhna menta hujan.”

“Ménta hujan?”

“Heueuh.”

“Naha bet ménta bujan sagala? Hayangeun huhujanan kitu éta heulang téh?”

Manuk heulang hiber (sumber foto: internet)

“Lain hayang huhujanan ieu mah. Ceuk nini kuring. Cenah manuk heulang mah lamun hayangeun nginum téh kudu tina cai hujan waé. Da manéhna mah ulaheun ti cai walungan.” Si Acim ngajéntrékeun.

“Naha cenah?” Si Omon panasaran.

“Sababna, baheulana manuk heulang mah teu milu mantuan nyieun walungan.”

“Kitu nya?” Si Omon siga anu teu percayaeun.

Ngaran Patempatan di Pasawahan Katut Walungan


Istilah-istilah ngaran tempat anu biasa digunakan di wewengkon pasawahan reujeung daerah anu aya caian, diantarana wae:

  1. Basisir, tempat di sisi laut.
  2. Babantar, bagian walungan anu lega sarta déét.
  3. Bojong, lahan anu nyodor ka sisi walungan tur gédé.
  4. Bobojong, jojontor taneuh anu nyodor ka cai, biasana aya di sisi walungan.
  5. Embel, ranca nu jero jeung di beulah luhurna pinuh ku jujukutan.
  6. Jontor, taneuh anu nyodor ka laut.
  7. Kubangan atawa kubang, tempat nu ledok (biasana di sawah atawa di balong) paranti mandi munding.
  8. Kamalir, jalan cai leutik.
  9. Kobakan, lobang di tegalan anu aya caian.
  10. Karéés, tempat di sisi walungan anu réa keusikan.
  11. Legon, daerah di basisir anu ngelok saeutik ka darat, sarupa teluk ngan leuwih leutik.
  12. Leuwi, bagian walungan anu leuwih jero jeung lega.
  13. Muhara/muara, tuntung walungan (di hilir) tempat patepungna walungan jeung laut, atawa tempat patepungna walungan leutik jeung walungan nu leuwih gedé.
  14. Parigi, jalan cai nu ngahaja meunang nyieun.
  15. Parung, bagian anu déét di walungan jeung dihapit ku leuwi.
  16. Rora, sarupa susukan (cai ngocor) nu aya di leuweung.
  17. Sabang, taneuh darat nu dihapit ku dua walungan.
  18. Sungapan, tempat ngalirkeun cai ti walungan ka sawah.
  19. Saké, walungan leutik.
  20. Seler, walungan leutik.
  21. Situ, sarupa balong ngan leuwih lega.
  22. Sirah cai, tempat kaluarna cai nyusu nu engkéna bakal jadi walungan.
  23. Solokan, susukan.
  24. Tanjung, taneuh nu nyodor ka laut.
  25. Tétélar, taneuh di tengah sawah anu heunteu kahontal ku cai.
  26. Wahangan, walungan.

(Dicutat kalawan diropea tina http://sunda.garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/ngamumule_sesebatan_patempatan)