Imah Panggung


Baheula mah saacanna mahabu imah gedong, rata-rata imah anu dijieun téh imah panggung. Imah anu di handapeunana aya kolongan. Salasahiji pangbébéda antara imah gedong reujeung imah panggung nyaéta imah panggung mah miboga kolong, sedengkeun ari imah gedong mah henteu aya kolongan. Di handapeun palupuh atawa titincakan di jero imah, imah panggung mah aya lolongkrang anu kosong, kira-kira satuur nepikeun ka sacangkéng jangkungna. Sedengkeun imah gedong mah langsung waé titincakan di imahna téh maké téhel anu diteundeun di luhureun taneuh.

Imah panggung
Imah panggung

Pikeun nahan imah supaya jangkung tina taneuh tempat nyieun imah, maké batu anu disebut tatapakan. Di luhureun tatapan ditumbu ku tihang pikeun ngadegkeun imah. Salian ti aya kolong di handapeunana, imah panggung mah biasana mah osok dikidingan ku bilik tina anyaman awi atawa tina papan kai. Ari dadampar atawa titincakan di jero imah, anu dipaké téh teu leupas tina papan kai atawa palupuh (leunjeuran awi anu dicacag supaya bisa diratakeun).

Di hareupeun imah atawa di hareupeun lawang panto osok aya tempat pikeun unggah jero imah anu disebut golodog. Saméméh asup ka jero imah, di rohangan hareup kadang osok aya rohangan tepas.

Tepas, Rohangan Imah Panghareupna


Ngalongok ka lembur, ayeuna mah geus jarang wangunan imah panggung téh. Kalolobaan imah geus ganti jadi imah gedong. Kari sababaraha urang anu masih kénéh maké imah panggung téh. Béda jeung baheula. Baheula mah rata-rata imah téh imah panggung. Waas lamun inget ka imah panggung téh. Resep pisan lamun arulin reujeung babaturan di imah babaturan. Ngadon hareureuy arulin di tepas imah. Arék maén congkak atawa éncrak atawa ngadon gagambaran dina buku gambar, bisa dipigawé di tepas imah. Ulin/heureuy anu embung kokotoran ku taneuh, biasana mah dipigawé di tepas imah. Kitu ogé lamun tepas imahna keur kosong henteu dipaké riungan atawa narima sémah ku anu boga imah.

Tepas imah panggung
Tepas imah panggung

Tepas imah bisa disebutkeun ngaran salasahiji rohangan anu aya di imah panggung. Ieu rohangan ditempatkeunana di panghareupna hiji imah. Anu arék asup ka imah, lamun ngaliwatan jalan hareup pasti bakal ngaliwatan tepas imah ieu. Tepas imah biasana mah mangrupa hiji rohangan anu taya kikidingan atawa henteu maké bilik. Sisi-sisi luarna diantepkeun sina ngagebla. Atuh anu ngadon diuk dina tepas teh bakal bisa nempoan ka luareun imah, pon kitu deui anu ti luar bisa nempo anu keur dariuk di tepas imah. Hal ieu téh aya alusna, anu tatamu atawa ngadon diuk teu kudu asup ka imah. Anu ngadon diuk bisa bari ngadaweung di sisi tepas.

Ngan teu salawasna tepas imah téh tampa kikiding. Aya kalana tepas imah téh dibunian ku bilik. Bilik anu dipakéna biasana mah henteu sakabéhna nepikeun ka luhur. Kikidingna kira-kira sacangkéng budak leutik. Tepas ieu mah teu bisa dipaké ngadaweung kajaba di lawang tepasna. Da teu kahontal ti buruan mah, jangkung teuing. Tapi kétang, barudak anu resep tuak-taék jeung henteu sieunan ragrag mah, tepas samodél kieu téh osok dipaké ngadon ngadaweung atawa diuk dina luhureun kikidingna.

Cenah mah, mangpaat utama tepas ieu téh pikeun narima sémah. Sémah anu ngadon nganjang, osok ditarima di tepas imah.

Kuriak


“Mon, kolot manéh keur ka marana?” Si Acim nanya ka si Omon basa manéhna unggah ka golodog imahna di Omon. Pédah waé nanya kituna téh ku manéhna katempo imahna si Omon mani jarempling, taya sasaha.

Anu ditanya henteu langsung ngajawab. Manéhna langsung asup ka jero imah. Teu lila, ngelol deui ti lawang panto, bari ngajawab pananya si Acim, “Keur ka imah si Duyéh.”

“Aya naon kitu…?” Si Acim neuteup bari panasaran.

“Manéh teu apal kitu?” Si Omon malik nanya. Manéhna gék diuk dina golodog luareun tepas, dituturkeun ku si Acim anu ngadon ngilu diuk di sagedengeun si Omon.

Anu ditanya teu ngajawab.

“Apanan kolotna si Duyéh téh keur kuriak.” Si Omon ngajelaskeun.

“Kuriak? Pindah ka mana kitu imahna…?” Si Acim nanya deui.

“Heueuh.” Si Omon unggeuk. “Ari tempatna mah angger di dinya kénéh.”

“Sugan téh pindah tempatna ogé.”

“Angger di dinya. Ngan wangunan imahna ganti. Hayang jadi imah gedong cenah mah.” Si Omon ngajelaskeun deui.

“Wah lila atuh ngawangun imahna lamun jadi imah gedong mah.”

“Nya pasti éta mah atuh.” Témbal si Omon. “Ari kolot manéh mantuan teu?”

“Teu apal atuh. Da tadi mah basa kuring indit ka dieu mah aya kénéh di imah.” Témbal si Acim.

“Piraku waé teu mantuan ari apaleun mah. Kajaba lamun teu apaleun.”

“Heueuh sigana mah.”

Jalma-jalma eukeur nyieun imah

“Sigana kumaha…?” Si Omon neuteup ka si Acim.

Anu diteuteup ukur mésem, “Sigana mah mantuan….”

“Urang ka ditu atuh….” Si Omon ngajak ka si Acim.

“Ka mana…?”

“Urang ka imahna si Duyéh.”

“Nanaonan kitu ka ditu….”

“Nya urang nempo waé atuh. Susuganan aya pagawéan anu babari, urang mantuan.” Ceuk si Omon.

“Pagawaéan naon nya…?” Si Acim ngahuleng.

“Nya pokona mah ka ditu waé heula.” Si Omon ngajak deui. “Geus ka ditu mah, najan arék ngadon dahar wungkul ogé moal nanaon meureunan.”

“Ngadon dahar…?” Si Acim rada curinghak.

“Heueuh atuh…, ari teu éra mah….” Si Omon bari nyengir.

Poé Kenténg


Si Acim jeung si Omon eukeur paduduan di tepas imahna si Omon. Duanana eukeur ngawangkong ngalér ngidul, sagala diobrolkeun, ti mimiti perkara sakola nepikeun ka perkara anu teu perlu. Kadang silih gonjak, jeung silih sindiran silih poyokan.

Teu karasa waktu geus nyedek ka waktu burit. Langit mimiti angkeub ku pihujaneun. Teu lila kadéngé kunu duaan téh sora hujan pating paralak ninggang kenténg. Atuh si Omon ribut lumpat ka buruan.

“Ka mana Mon?” Si Acim curinghak.

“Nyaitan popoéan.” Témbal si Omon.


Si Acim nangtung. Ngan manéhna mah henteu muru ka buruan, manehna nyérangkeun si Omon ti golodog anu keur pahibut nyaitan popoéan tina sasampayan. Teu lila kabéh popoéan téh geus dijaitan. Si Omon satengah lumpat muru ka jero imah da sieun jibreg kahujanan. Sanggeus neundeun popoéan meunang nyaitan ka jero imah, si Omon nyampeurkeun deui si Acim anu diuk dina sisi tepas. Manéhna diuk di gigireun si Acim.

“Lumayan capé ogé.” Pokna rada renghap ranjug.

Si Acim ukur ngarérét bari seuri.

“Naha…?” Si Omon melong ka si Acim panasaran.

“Geus kabéh kitu dijaitanana?” Si Acim malik nanya.
“Enggeus atuh.” Témbal si Omon, “tempo waé tuh sasampayanna ogé geus kosong.”

“Nu bener…?” Si Acim teu percayaeun.

“Kajeun ah, kumaha manéh waé éta mah.” Si Omon teu embung kapapanjangan.

“Itu geningan aya anu acan dijaitan….” Ceuk si Acim bari melong ka buruan, nempo hujan anu beuki ngagedéan.

“Mana…?” Si Omon bingungeun.

“Itu….”

“Mana…?”

“Itu poé kenténg geningan teu dijaitan.”

Si Omon mureleng ka si Acim. “Ari manéh…?”

“Heu-euh, eta tadi mah dipoé lain?” Si Acim teu sieuneun dicarékan ku si Omon.

“Eta mah lain popoéan atuh!” Témbal si Omon teugeug.

“Enggeus naon kitu? Apanan anu dipanaskeun make panas panon poé mah, popoéan lain?”

“Kumaha manéh waé lah.”

Dikitukeun téh si Acim nyenghél.

Papaharé


“Is, éta teu kénging langsung ameng. Ka bumi heula disalin acuk heula.” Ceuk indungna si Euis mangsa manéhna nempo anakna, nyaéta si Euis anu kakara datang ti sakola, henteu ka imahna heula tapi langsung ulin di tepas imahna si Onah.

Si Euis ngalieuk ka indungna anu arék indit ka kebon sanggeus mulang heula ka imahna.

“Muhun, Ma. Sakedap.” Témbalna.

“Kadé tong hilap nya. Éta raksukan bilih kotor dianggo ameng mah. Kanggo énjing sakola deui. Sareng éta deui emam heula…,” péntana deui bari terus ngaléos ka béh wétankeun.

“Muhun…,” tembal si Euis deui pondok.

“Urang atosan heula yu…,” ceuk si Onéng ngaharéwos kanu tiluan, si Onah, si Euis jeung si Icih.

“Muhun, urang disalin heula nya. Supados tiasa nyalsé amengna.” Ceuk si Euis deui.

“Éh, urang papaharé yu?” Ceuk si Onah kanua tiluan.

“Hayu atuh. Tapi di teun saha?” Si Icih melong ka si Onah.

“Di dieu waé atuh nya. Supaya entos papaharé teras ameng deui di dieu.” Ceuk si Onah nawarkeun tempat.

“Satuju…!” Ceuk anu tiluan.

“Aya naon waé kitu di dieu?” Si Icih nanya.

“Nya di dieu mah paling aya ogé lalab jeung lauk asin.” Témbal si Onah.

“Éh, muhun. Is, nyandak réncangna anu rada saé nya….” Pénta si Onéng bari seuri.

“Pami aya….” Témbal si Euis turun ti tepas.

“Piraku waé….” Ceuk si Icih.

Nu tiluan, si Euis, si Icih jeung si Onéng langsung muru ka imahna séwang-séwangan. Sedengkeun si Onah terus muru ka jero imahna, terus ka dapur nyadiakeun sangu jeung deungeunna pikeun papaharé. Manéhna mawa dua piring ka tepas, anu hiji dieusi ku sangu sedengkeun anu hiji deui dipinuhan ku lalab, aya daun sitrong, daun sampeu meunang nyeupan, roay jeung leunca.

Teu lila babaturanana anu tiluan geus daratang deui, da puguhanan teu pati jarauh imahna ti imah si Onah téh. Tiluanana mamawa piring dieusi ku sangu jeung deungeunna. Opatanana terus ngariun di tepas.

“Mana sambelna ieu téh?” Ceuk si Icih bari nempoan piring anu dihareupeun si Onah.

“Éh, enya nya. Sakedap, nya….” Si Onah nangtung terus muru ka dapur. Teu lila geus balik deui bari mawa sambel goang dina coét.

“Is, mana atuh réncangna?” Ceuk si Oneng ka si Euis.

“Da mung aya ieu, goréng endog wungkul.” Ceuk manéhna bari nempokeun piring anu dibawana ka si Onéng.

“Sugan téh aya anu anéh….” Ceuk si Onéng bari seuri.

“Nya nu aya waé atuh lah. Apanan ieu ogé aya deungeunna. Komo tah anu resep sambel, aya sambel. Ngan coélna ngan ukur aya nu kieu geningan.” Ceuk si Onah bari ngiserkeun coét jeung piring anu dipinuhan ku lalab.

“Wah éta mah karesep urang atuh.” Si Icih gumbira bari ngarongkong kana piring anu dikatengahkeun ku si Onah. Manéhna nyokot seupan daun sampeu, terus di cocolkeun kana sambel.

“Hayu atuh ah, lapar yeuh.” Si Onéng hayang buru-buru gera dahar.

“Sok atuh ngadunga heula.” Ceuk si Euis bari manéhna gegerendengan ngalapadkeun doana.

Sanggeus kitu mah, opatanana dalahar mani ngalimed pisan, siga anu lapar. Sangu sapiring séwang téh teu nyésa.

Wangunan Imah urang Sunda di Gendereh


Sanggeus maluruh, mapay warta di internet ngeunaan wangunan atawa arsitektur imah urang Sunda, gorehel teh meunang beja yen arsitektur imah urang Sunda anu masih keneh dipake jeung masih keneh aya teh aya di wewengkon Gendereh.

Kajurung ku rasa panasaran, hayang apal kana arsitektur imah urang Sunda, nya nyobaan nyucruk ka lembur eta. Hasilna?

Nya aya oge imah panggung di lembur Gendereh teh. Imah panggung biasa anu di hareupna masih keneh aya tepas tanpa kikiding, dina bilikna masih keneh make jandela pikeun jalan hawa atawa nyaangan rohangan sepen atawa rohangan tengah atawa rohangan sejenna waktu ti beurang. Tatapakanana tina batu meunang masagikeun kawas dulang tibalik. Bilikna tina awi meunang nganyam. Ngan luhurna geus make kenteng. Pawonna masih keneh aya anu di handap, dina taneuh teu make amparan tina nanaon. Ari papanna masih keneh make palupuh (papan tina awi).

Lamun dibandingkeun reujeung di lembur Ciburuan mah, nya aya bedana. Da di lembur mah sanajan imah panggung oge ayena mah euweuh anu nyieun tepas. Jeung deui langka anu make jandela, da geus diganti ku kaca. Ari kidingna osok ditambahan ku papan salian ti make anyaman awi teh. Jigana mah supaya ngurangan hawa ti luar dina waktu peuting supaya ulah tiris teuing. Ari papanna geus tina papan kai.

Imah panggung anu aya di lembur Gendereh
Imah panggung anu aya di Kampung Ciburuan

Inget ka lembur pun aki, rarasaan mah di lembur pun aki masih keneh aya imah panggung anu sarua jeung wangunan imah panggung anu aya di lembur Gendereh. Sarua kitu…?

Bagean-bagean Imah Panggung


Lamun ditataan mah dina imah panggung teh loba pisan istilah anu biasa dipake. Ti mimiti istilah dina ngaran rohangan nepikeun ka istilah naon wae anu aya di imah atawa bahan-bahan anu ngajadikeun imah panggung bisa ngadeg. Ari istilah-istilah anu biasa dipake dina wangunan imah panggung nyaeta:

Rohangan Imah Panggung

Rohangan anu biasa aya dina imah panggung diantarana wae nyaeta:

  1. Kolong, mangrupakeun lolongkrang kosong anu aya di handapeun imah panggung.
  2. Tepas, mangrupakeun rohangan anu ayana di hareupeun imah. Biasana rohangan ieu tara make kikiding atawa lamun make kikiding teh ngan ukur handapna wungkul kira-kira satuur jangkungna tina papan atawa palupuh imah.
  3. Tengah Imah, mangrupakeun rohangan gede anu biasana aya di imah bagean tengah. Rohangan ieu biasa dipake ngumpul kulawarga atawa ngumpul jalma-jalma waktu keur aya riungan saperti sukuran atawa hamin.
  4. Pangkeng, rohangan pikeun istirahat atawa sare. Rohangan ieu bisa disebut oge ku istilah sepen, kamar, jeung enggon.
  5. Dapur, nyaeta rohangan paranti masak. Di dapur biasana dipake neundeun barang-barang paranti papasakan reujeung hawuna.
  6. Goah, mangrupakeun rohangan pikeun teuteundeunan dahareun sabangsaning pare atawa beas.
  7. Para, mangupakeun rohangan anu ayana di luhureun imah, di luhureun lalangit handapeun suhunan.
  8. Segog, mangrupakeun rohangan anu aya dina imah anu wangunanana nyarupaan kana hurup L. Rohangan ieu ayana di bagean imah anu di bagean sisi imah ka luar. Rohangan ieu biasa dipake neundeun sagala paparabotan atawa teuteundeunan sejenna (jadi gudang).

Istilah sejenna

Sedengkeun bahan-bahan sejenna anu biasa kapanggih dina imah panggung nyaeta:

  1. Lelemah, mangrupakeun taneuh anu datar atawa meunang ngahaja ngadatarkeun. Di tempat ieu teh anu bakal dijadikeun lahan pikeun nyieun imah.
  2. Tatapakan, bahan wangunan anu dijieunna tina batu meunang meulahan (mahat) dijieun siga balok anu dijieun dadasar pikeun nyieun imah. Jangkungna, taya ugeran anu jelas, ngan biasana mah jangkungna teh antara sajeungkal nepikeun ka satuur. Gedena oge taya watesanana.
  3. Tihang, mangrupakeun balok kai anu rada panjang anu dijadikeun tatangger pikeun ngadegkeun imah panggung. Biasana diteundeun di unggal sisi imah. Tihang mangrupakeun bahan anu kacida pentingna dina nyieun imah. Wewegna imah panggung teh utamana mah ku kuatna tihang ieu.
  4. Golodog. Mangrupakeun tetecean anu diteundeun di luareun lawang panto. Golodog teh bisa dipake pikeun dariuk jalma anu ngadon ngawngkong atawa ngareureuhkeun kacape. Bisa oge dijadikeun pikeun neundeun tarumpah atawa sendal jalma nu boga imah reujeung semah.
  5. Bangbarung, mangrupakeun palang atawa papan anu aya di lawang panto bagean handap, biasa osok dipake diuk.
  6. Palupuh. Amparan anu dijieunna tina awi anu dicacag. Dina imah panggung mah dijadikeun titincakan atawa tempat diuk (jadi dadasar). Lamun tina kai mah biasana make papan.
  7. Pongpok, juru imah di tukang bagean luar.
  8. Pipir, tempat atawa lahan anu aya di tukangeun imah.
  9. Juru, bagean rohangan imah anu aya di deukeuteun tihang anu di pojok.
  10. Palang Dada, balok tina kai anu biasana malang ditempatkeun di luhureun tihang.
  11. Paneer, balok tina kai anu malang di handapeun palang dada. Jangkungna kira-kira sabujal tina papan atawa palupuh.
  12. Kuda-kuda. Balok tina kai nu diterapkeunana teh dengdek anu nyambungkeun tihang adeg jeung pamikul
  13. Bilik. Mangrupakeun kikiding di imah anu dijieunna tina anyaman awi meunang ngahuaan.
  14. Parako, wadah atawa tempat pikeun neundeun hawu.
  15. Paraseuneu, tempat anu dijieun di luhureun hawu pikeun ngahaneutkeun atawa ngagarang dahareun atawa nu sejenna.
  16. Langit-langit, mangrupakeun kikiding anu diteundeun di luhureun imah, anu misahkeun rohangan-rohangan imah reujeung para.
  17. Hawu, mangrupakeun tempat pikeun masak, ngasakan dahareun anu pikeun ngahurungkeun seuneuna make suluh.
  18. Hateup, mangrupakeun tutup luhureun imah anu dipake pikeun iuh-iuh anu ngiuhan imah tina panas reujeung hujan. Biasana dijieunna tina daun eurih atawa daun langkap. Bisa oge make talahab (leunjeuran awi anu dibeulah dua.
  19. Usuk. balok kai anu diteundeun dina suhunan pikeun nerapkeun ereng.
  20. Jandela, lawang anu diteundeun dina bilih paranti kaluar asupna cahya atawa angin.
  21. Panto. Papan anu dijieun tutup lawang paranti kaluar asup ka imah atawa ka sepen.
  22. Lawang Panto, lolongkrang pikeun kaluar asup ka imah atawa ka kamar.
  23. Panyaweran
  24. Ontob, tutup anu jadi tungtung handap dina hateup anu dijieunna tina kai. Ieu mah biasana lamun hateupna make kenteng.
  25. Talahab, hateup anu dijieunna tina leunjeuran awi anu dibeulah dua.
  26. Ereng. biasana dijieunna tina awi anu meunang meulahana. Dijieun pikeun ngait-ngaitkeun kenteng supaya ulah maruragan.
  27. Sosompang, bagean imah anu dihaja make iuh-iuhan tambahan (make sorondoy) tapi teu make kikiding ngan make tihang wungkul. Biasana dipake pikeun neundeun suluh atawa paparabotan sejenna.
  28. Lincar, cemped tina papan anu rubak pikeun nutup bilik ti beulah luar, lebah darurung, atawa pikeun nutup tungtung darurung nu di hareup (dina imah panggung).
  29. Wuwung : tutup hateup sapanjang sambungan suhunan, tempat patepungna kenteng/hateup dina puncak suhunan. Aya anu dijieun tina tembok, aya oge anu make injuk.
  30. Suhunan, bagian imah anu pangluhurna, ngujur manjang nurutkeun wangunan imah,