Melak Cabé Bakal jadi Cabé, Melak Bonténg Bakal jadi Bonténg


Aya cabé aya bonténg. Aya tangkal cabé aya ogé tangkal bonténg. Duanana osok jadi pepelakan di kebon atawa di huma. Naha jadi pepelakan anu utama atawa pepelakan anu ngan ukur panambah wungkul. Pepelakan anu utama, atuh kebon téh dipinuhan ku cabé atawa bonténg. Sedengkeun lamun jadi pepelakan panambah mah biasana osok dipelak dina sela-sela pepelakan séjénna kayaning paré di huma. Sanajan ngan ukur jadi pepelakan panambah, ari ngahasilkeunana mah angger waé ngahasilkeun atawa buahan anu bisa dipanén dina waktuna panén.

Sanajan duanana mangrupakeun pepelakan anu sarua bisa dipelak kalawan dihijikeun melakna dina hiji tempat atawa kebon, duanana mangrupakeun pepelakan anu béda. Béda kacida. Da ku nempo atawa ngadéngé ngaranna ogé apanan geus béda. Dina wujudna ogé béda, pon kitu deui rasa jeung mangpaatna. Wujudna beda, anu hiji mah leutik anu hiji ma gedé. Rasana, anu hiji mah lada anu hiji deui mah henteu. Mangpaatna anu hiji mah bisa didahar kalawan ditambulan, sedengkeun anu hiji deui mah langka anu daékeun nambulan. Ditambah deui tangkalna ogé béda, anu hiji mah ngareuy, sedengkeun anu hiji deui mah miboga tangkal.
Sanajan loba bédana, lain hartina henteu bisa dihijiken atawa dicampurkeun. Aya kalana kadaharan anu mangrupakeun campuran antara cabé jeung bonténg. Lamun eukeur hayang petis bonteng, cabé jeung bonténg bakal patepung lawung paamprok jonghok. Kitu deui jeung kadaharan cobék bonteng katut karédok. Pacampurna dina ieu hal mah matak resep ka anu ngadaharna, komo pikeun anu mikaresep kadaharan saperti kitu mah.

Cabe jeung bonteng dina tangkalna

Ngan nyakitu téa, anu ngaranna cabé mah béda reujeung bonténg. Moal pahili antara cabé jeng bonténg. Atawa pasalia ngahasilkeun. Tangkal cabé mah bakal ngahasilkeun cabé, sedengkeun areuy bonténg mah bakal ngahasilkeun bonténg. Moal aya tangkal cabé anu ngahasilkeun bonténg atawa sabalikna.

Melak cabé bakal jadi cabé, melak bonténg bakal jadi bonténg. Melak hadé bakal jadi hadé melak goréng bakal jadi goréng.

(Gambar meunang nginjeum ti internét terus diropéa)

Liliuran, Migawe Tatanen Babarengan


Budaya liliuran téh ampir sarua jeung budaya ngahiras. Bédana téh, lamun liliuran mah biasana dina perkara pepelakan (tatanén). Jadi budaya liliuran mah condongna kana pakasaban. Dina liliuran mah biasa ayana iketan anu rada pageuh antara anu mantuan jeung anu dibantuanna. Dina liliuran mah anu dibantuan téh, sacara henteu langsung kudu mantuan deui jalma anu mantuan manéhna magawé. Da ieu mah aya pakaitna jeung pakasaban, atawa usaha kumaha néangan pangupa jiwa, jadi istilahna mah henteu haratis. Sanajan kitu, teu jadi halangan ogé lamun henteu mantuan deui pagawéan jalma anu mantuan téa. Ngan akibatna tangtuna ogé kahareupna moal aya anu mantuan deui.

Jalma-jalma keur liliuran pepelakan

Tujuanana liliuran, tangtuna ogé supaya pagawéan téh gancang réngséna. Béda reujeung dipigawena ngan ukur ku saurang atawa ku sakulawarga. Da anu ngaranna tatanén mah tangtuna ogé aya waktuna anu husus, teu bisa sagawayah. Ngamimitian tatanén di kebon hususna dipigawé waktu mimiti usum hujan. Jadi urang lembur kabéh anu ngabogaan maksud pikeun tatanén, ngabogaan waktu anu ampir sarua. Jadi, lamun hayang migawéna ku jalan liliuran, kudu milih waktu anu teu sarua, supaya bisa silih bantuan. Dina poé ayeuna mah bagéan migawé di kebon si éta, isukan mah di kebon si itu, lamun pagéto mah di kebonna si saha. Jadi, diprak-prakanana henteu babarengan di kebonna séwang-séwangan.

Ngabagi waktuna bisa ku jalan dibadamikeun heula reujeung tatangga anu arék mantuan jeung dibantuan.

Ku jalan ngalakukeun liliuran ieu, loba mangpaat anu kapanggih, diantarana waé:

  1. Ngurangan béaya pikeun muruhan batur anu mantuan. Da ku jalan liliuran mah, pikeun males atawa mayarna téh ku jalan gawé deui.
  2. Ngurangan waktu pikeun digawé. Jadi pagawean gancang réngséna. Jadi bibinihan anu arek dipelak téh gancang kapelakeun.
  3. Budaya silih bantuan terus dijaga.
  4. Kahirupan natangga jadi ayem tengtrem, moal aya pcogregan gara-gara hirup séwang-séwangan.

(Gambar meunang nginjeum ti http://jawatimur.lensaindonesia.com/wp-content/uploads/2011/09/ilustrasi-Petani-di-Kediri-mulai-tanam-palawija.jpg)

Ngamimitian Tatanén


Dina bulan Séptémbér, jalma-jalma keur meumeujeuhna segut kana pagaweanana sewang-sewangan. Ma’lum, anu jadi patani. Manggihan usum hujan teh jadi kasempetan pikeun mitemeyan atawa ngamimitian tatanen. Sabenerna mah da nu ngaranna pagawean tatanen mah ti beh dituna keneh oge geus dimimitian. Kira-kira bulan Juli-Agustus, patani geus ngamimitian nyacar. Ngan waktuna melak mah nya dimimitian ti mimiti usum hujan.

Ti bulan Juli keneh geus ngamimitian nyacar kebon anu bala ku jujukutan atawa tatangkalan. Kajaba kebon urut pepelakan, anu henteu dipinuhan ku jukut, tara ieuh dicacar, cukup ku langsung di pacul wungkul. Sanggeus nyacar, jukut atawa tatangkalan anu laleutik meunang nyacarna didurukan atawa dipiceunan ka piheuleutan supaya ulah jaradi deui dina pepelakan. Nu matak dina nyacar mah biasana mah dina usum halodo keneh supaya jujukutanana gampang didurukna atawa gampang paehna lamun dipiceunan teh. Beda jeung geus usum hujan.

Beres ngadurukan atawa miceunan jukut meunang nyacar, biasana mah diteruskeun kana macul. Macul mah bisa dina waktu usum halodo keneh, bisa oge mun geus usum hujan. Mun usum halodo mah taneuhna rada lempur kajaba mun tapak katincakan oso rada teuas. Mun usum halodo mah taneuhna jadi rada liket, jadi gampang narapelna kana pacul.

Satutasna macul, diteruskeun kana nemprang jeung ngarag. Nemprang mah pikeun ngalempurkeun taneuh meunang macul anu guguruntulan galede keneh, sedengkeun ngarag mah pikeun miceunan sabangsaning akar-akaran tina taneuh meunang macul.

Beres eta, kakara bisa ngamimitian tatanen. Perkara tatanen mah kumaha bibinihan anu arek dipelakna. Aya pepelakan anu kudu diaseuk, aya oge anu kudu digaritan, ditancebkeun, jeung cara sejenna.

Anu biasana diaseuk mah bibinihan sabangsaning pare (di huma), suuk, jeung nu sejenna. Ari pepelakan anu biasa digaritan mah sabangsaning cikur, jahe, kacang taneuh. Ari anu ditancebkeun mah ssaperti melak sampeu.

Dina pepelakan, aya pepelakan anu jadi pokona aya oge pepelakan anu jadi pepelakan tambahan. Pepelakan anu jadi poko atawa anu utama biasana umur nepi ka dipanenna teh leuwih lila tibatan pepelakan tambahan. Jeung nu ngaranna pepelakan tambahan mah tara leuwih loba tibatan pepelakan utama. Jeung deui anu ngaranna pepelakan utama mah osok ngan ukur sarupa wungkul, sedengkeun pepelakan tambahan mah bisa leuwih ti sarupa.

Pepelakan tambahan anu osok dipelak biasana mah sabangsaning kacang panjang, bonteng, waluh, jagong jeung anu sejenna.

Kadaharan ti Kampung


Mun ngomongkeun rupa-rupa kadaharan anu asalna ti pakampungan, pasti moal leupas tina kadaharan anu sumberna ti alam, nya bisa disebut kahadaran alami. Kahadaran ieu ngandung harti tacan atawa henteu kacampuran ku barang-barang (zat) kimiawi. Ari asalna bisa tina pepelakan di kebon anu dihaja dipelak atawa neangan ti leuweung anu jadi ku “sorangan”. Kaasup jinis kadaharan ieu teh nyeta lalab rumbah (daun, pucuk jeung kembang), beubeutian jeung tatangkalan anu ngora keneh.

Mun disebutan hiji-hiji mah, lumayan kacida lobana rupa-rupa kadaharan ieu teh. Boh anu langsung didahar (henteu perlu diolah heula) atawa anu perlu dikokolakeun heula (teu bisa langsung didahar).

Rupa-rupa kadaharan ti pakampungan

Mun diilikan tina cara atawa waktu ngadaharna, kadaharan ieu bisa dibagi jadi dua rupa nyaeta kadaharan anu bisa didahar henteu dicampur jeung kadaharan nu sejen, jeung kadaharan anu kudu dibarengan ku kadaharan lianna atawa jadi batur kadaharan nu sejen.

1. Kadaharan anu bisa teu kudu dicampur jeung kadaharan nu sejen, nyaeta dina waktu ngadaharna teu kudu atawa bakal ngeunah sanajan henteu dibarengan ku kadahan nu sejenna. Nu kaasup golongan ieu diantarana wae sarupaning beubeutian (sampeu, hui), bungbuahan, jeung nu sejenna.

2. Kadaharan anu kudu dihijikeun jeung kadaharan sejenna, nyaeta kadaharan anu bakal ngeunah mun dibarengan ku kadaharan sejenna dina waktu ngadaharna. Nu kaasup jinis ieu diantarana wae lalab rumbah atawa kadaharan anu dijadikeun deungeun sangu, saperti daun sampeu, daun sintrong, daun jambu mede, daun gedang, jengkol, peuteuy, iwung, antanan, jeung rea-rea deui. Sanajan kitu lain henteu bisa didahar mun henteu dicampur jeung kadaharan sejenna. Da bisa keneh didahar sanajan ngan kadaharan eta wungkul. Kit oge mun resep.

Mun ditilik tina cara ngokolakeunana, kadaharan ieu kabagi tilu rupa nyaeta:

1. Kadaharan anu bisa langsung didahar, teu kudu diolah heula. Kadaharan ieu mah bisa langsung didahar sanggeus diala, saperti lalab. Sanajan kitu supaya beresih mah nya leuwih hade dikumbah heula.

2. Kadaharan anu kudud diasakan heula. Kadaharan ieu mah teu bisa langsung didahar, saacanna diasakan. Ngasakanna bisa disangray, digoreng, digarang, dibeuleum atawa dibubuy.

3. Kadaharan anu kudu dipeuyeum heula, hartina henteu langsung asak harita. Perlu waktu sabarabaha poe nepikeun ka bisa didahar. Kadaharan ieu mah teu bisa langsung didahar poe harita. Merlukeun waktu sababaraha poe pikeun bisa didahar teh. Kadaharan ieu diantarana wae peuyeum sampeu, peuyeum ketan, picung (dijadikeun kelewek).

Mun ditempo tina asalna, kadaharan teh kabagi jadi dua rupa, nyaeta tina sasatoan jeung tina tutuwuhan. Ngan anu bakal loba ditulis di dieu mah kadaharan anu asalna tina tutuwuhan. Kadaharan anu asalna tina tutuwuhan mun ditilik tina asal bagean tutuwuhanana bisa kabagi jadi tilu rupa nyaeta:

1. Kadaharan anu asalna tina beubeutian. Nu kaasup ieu nyaeta sampeu, hui, jeung nu sejenna.

2. Kadaharan anu asalna tina tatangkalan. Nu kaasup ieu diantarana iwung, humut, jeung nu sejenna

3. Kadaharan anu asalna tina dangdaunan, kaasup oge tina kekembangan jeung bungbuahan. Contona saperti daun sampeu, kembang sampeu.

Salian ti anu disebutkeun di luhur aya keneh rupa kadaharan nu sejenna nyaeta supa jeung suung. Bedana supa jeung suung nyaeta mun supa mah jadina dina urut tutuwuhan saperti supa lember, supa saninten; sedengkeun suung mah jadina dina taneuh saperti suung bulan, suung tanduk, suung rampak.