Jantungeun jeung Jantung Cau


Budak mah ulah ngadahar jantung cau, pamali matak jantungeun.

Kitu wawadi kolot baheula ka barudak, nalika barudak ngagugulung atawa ngadahar jantung cau. Barudak mah teu meunang ngadahar jantung cau. Pajarkeun téh bisi jantungeun. Lamun budak kénéh geus ngadahar jantung cau, engkéna bakal jantungeun.

Jantungeun bisa disebutkeun pasipatan budak (jalma) anu kudu dijauhan. Ulah nepikeun budak miboga pasipatan jantungeun. Jantungeun di dieu taya pakaitna reujeung jajantung (panyakit jantung) atawa jantung cau. Jantungeun mah biasana nuduhkeun pasipatan budak anu remen kasima, cicingeun atawa kabur pangacian. Budak anu jantungeun mah biasana osok ujug-ujug kasima (cicing), siga anu jajantungna eureun.

Jantung cau dina tangkalna
Jantung cau dina tangkalna

Lamun nengetan ieu kaayaan, euweuh saurang jalma ogé anu hayang miboga budak (anak) anu jantungeun. Da budak anu jantungeun bakal kaganggu pagawéanana atawa kahirupanana. Meus-meus cicing atawa ngahuleng, najan eukeu nanaon ogé. Nurutkeun pamanggih (kayakinan) kolot baheula, jantungeun téh aya pakaitna reujeung jantung cau. Lamun budak kénéh geus ngadahar jantung cau, bakal katarajang jantungeun. Kusabab kitu, biasana kolot osok nyaram ka budak supaya henteu ngadahar jantung cau. Najan tacan aya panalungtikan anu bener, jeung tacan aya bukti yén hal ieu téh bener, tetep ieu téh jadi cekelan pikeun kolot baheula mah. Pajarkeun téh pamali.

Teu Meunang Ngadahar Cau Padempét


Salian ti teu meunang ngadahar cau pangsisina, aya ogé pantangan pikeun barudak, teu meunang ngadahar cau anu padempét. Aya kalana dina turuyan atawa sikatan cau téh osok manggihan cau anu padempét. Cau dua siki anu sakuduna misah atawa masing-masing, bet padempét ngahiji. Manggihana mah jarang. Ngan dina sakali manggihan, osok matak panasaran hayang ngadahar cau anu padempét. Saha anu teu hayang, dua siki cau didahar ku saurang. Matak seubeuh, sigana mah.

Cau padempet

Kolot osok ngawawadianan, sangkan budak mah henteu ngadahar cau anu padempét. Budak mah pamali lamun ngadahar cau padempét téh. Cenah, lamun budak ngadahar cau padempét bakal meunang budak atawa turunan anu padempét. Saha atuh anu hayang meunang kaayaan anu sarupa kitu. Anu sieunan mah, moal daékeun ngadahar cau anu padempét.

Kumaha atuh lamun budakna tetep ngarenghik hayang ngadahar cau anu padempét? Pokna kolot mah, bisa waé atawa meunang ngadahar cau padempét, tapi teu meunang duanana. Kudu salasahijina. Cau padempét téh dibagi dua (dipisahkeun). Anu hiji bisa didahar ku budak anu hiji, ari anu anu hiji deui bisa didahar ku nu lian.

Kitu cenah….

(Gambar meunang nginjeum ti http://amoebasterix.multiply.com/)

Lalangiran


Langir téh sasatoan anu miboga peurah dina tungtung buntutna. Buntut langir mah biasana posok melengkung ka luhur, atawa ka béh tukangeun awakna.

Kabiasaan atawa pagawean lalangiran, nyarupaan kana  pasipatan langir anu osok melengkungkeun buntutna ka luhur. Jalma atawa budak anu lalangiran ogé sarua, ngan anu dipelengkungkeunana téh nyaeta sukuna. Jalma atawa budak anu ngadon ngadapang atawa dadapangan, aya kalana suku semet tuur ka handap téh osok ditangtungkeun ka luhur (ditilepkeun ka tukang), naha sabeulah atawa duanana. Ngan biasana mah anu osok ditangtungkeunana téh kadua sukuna. Nilepkeunana téh naha arék diulang-ulang (ditilepkeun-dilempengkeun bulak-balik) atawa ditilepkeun wungkul. Sikep ieu téh disebutna lalangiran.

Orok anu lalangiran

Ngan ceuk kolot mah, sikep ieu téh teu menang dipigawé. Paribasana téh ulah lalangiran, pamali. Cenah, pamalina teu meunang lalangiran téh bisi ditinggalkeun kolot pangpangna ditinggalkeun ku indung. Lamun lalangiran téh bisi paéh indung. Kitu cenah.

(Gambar meunang nginjeum ti http://www.dokterkoas.com/wp-content/uploads/2011/06/bayi-merangkak.jpeg)

Ari Sare mah Osok Sareupna


“Cim, apal teu manéh.” Ceuk si Duyéh ka si Acim.

“Apal naon ari manéh…?” Si Acim malik nanya.

“Eta, ceuk kolot kuring mah ulah saré sareupna cenah.” Ceuk si Duyéh ngajéntrékeun.

“Teu meunang nya…?’ Si Acim ngahuleng.

Si Duyéh unggeuk bari neuteup ka si Acim.

“Naha cenah, naon sababna…?” Si Acim panasaran.

“Teu apal kuring ogé. Ngan pokona mah ulah saré wanci sareupna. Pokona mah kitu.” Ceuk si Duyéh deui.

“Lamun kuring saré sareupna, kumaha tah?” Si Acim siga anu nangtang.

“Teu meunang. Pamali éta téh. Bisi matak….”

Si Acim ngahuleng.

“Tapi salila ieu kuring mah saré téh osok sareupna waé. Kumaha nya…?” Ceuk si Acim teu euleum-euleum.

Si Duyéh melong. “Tah éta téh kabiasaan anu goréng. Lamun kuring mah geus dicarékan ku indung kuring.”

“Dicarékan nya…?”

“Heueuh.”
“Tapi naha indung kuring mah tara nyarékan nya…? Kitu deui bapa kuring.” Ceuk si Acim siga anu héraneun. “Siga anu haré-haré waé.”

“Teu apaleun meureunan.” Si Duyéh nebak. “Tah ti ayeuna mah teu meunang saré sareupan téh. Bisi matak….”

“Bisi matak nya….”

Si Duyéh teu némbalan. Manéhna ukur unggeuk.

“Tapi, da geus biasa kuring mah.”

“Heueuh anu enggeus mah keun baé. Ngan ka hareupna ulah….” Si Suyéh ngawawadian.

“Terus lamun arék saré kudu kumaha atuh…?”

“Nya saré mah kitu waé. Ari manéh kawas anu acan ngalaman saré waé. Nya ari saré mah peureum atuh. Ngedeng….” Si Duyéh keuheuleun.

Sare (gambar meunang ngunder ti: http://josephraven.files.wordpress.com/2008/11/sleep1.jpg)

Si Acim ngan ukur nyenghél waé nempo si Duyéh rada ambekeun téh.

“Ari manéh lamun saré osok kumaha…?” Si Acim bagéan nanya ka si Duyéh.

“Nya sarua atuh jeung manéh. Peureum di mana-mana ogé anu ngaranna saré mah.” Si Duyéh rada teugeug.

“Lain kitu.” Si Acim rada ngagebés. “Manéh lamun saré osok sareupna lain?”

“Apanan tadi ogé kuring mah ulaheun. Pamali!” Ceuk si Duyéh keuheul.

“Lain kitu maksud kuring mah. Lamun manéh saré osok sareupna lain, kumaha reupna lain…?” Ceuk si Acim ngajelaskeun.

Si Duyéh ngahuleng. Mikir.

“Kitu lain? Lamun saré mah iraha reupna waé. Lamun geus reup mah peureum, pasti langsung saré.”

“Teu ngarti ah!” Si Duyéh ngejat.

Si Acim ukur mésem.

Ulah Saré dina Waktu Sareupna


“Duyéh, duyéh, hudang heula.” Indungna si Duyéh ngagero si Duyéh ka anakna ti tengah imah. Kituna téh pédah nempo anakna anu keur ngagojod waé di enggonna.

“Geus sareupna kieu.” Pokna deui bari ngabedega di lawang enggon si Duyéh.

Ari si Duyéh ngulisik, asa kagareuwahkeun.

“Naon atuh Ma.” Pokna bari gigisik.

“Hudang heula. Geus sareupna.” Ceuk indungna deui.

“Sareupna nya, Ma.”

“Heueuh.”

“Tunduh kénéh atuda, Ma.” Ceuk si Duyéh embungeun hudang.

“Maenya saré ti tadi masih kénéh tunduh.”

“Ari tunduh kénéh….”

“Hudang heula atuh. Geus sareupna ieuh. Engké ogé geus liwat sareupna mah sabataé arék saré deui ogé.”

“Kunaon kitu, Ma?”

“Pamali deuleu saré wayah kieu mah. Teu meunang saré dina wanci sareupna.”

“Kitu nya, Ma?” Si Duyéh neuteup.

“Heueuh. Matakna gera hudang.” Indungna si Duyéh keukeuh.

Anu dititah hudang téh mani kalékéd pisan hudangna.

“Gancangan atuh. Engké ogé arék saré mah sabataé.”

Nincak wanci sareupna

Si Duyéh kukuliatan, siga anu horéam hudang. “Sakedap atuh, Ma.”

“Ulah saré deui nya….” Indungna si Duyéh ngawawadian, bari terus indit ka dapur neruskeun masak.

Anu ditinggalkeun siga anu bingung. Hudang entong ieu téh…?

Ulah Nyorotkeun Lampu Sénter ka Awang-awang


Waktu Maghrib geus liwat. Barudak balubar ti masigit. Naha nya…?

Sababna mah Mang Ahmad keur iinditan heula ka guruna waktu masantrén sababaraha waktu katukang. Nya barudak téh euweuh anu ngawurukan. Atuh kusabab kitu, barudak ngaji téh boga kasempetan pikeun henteu ngaji. Kajaba barudak anu geus galédé, caricing waé di masigit bari ngaraji. Ari barudak laleutik mah, riab waé ka luareun masigit. Aya anu balik ka imahna séwang-séwangan, aya ogé anu terus ulin di buruan masigit jeung di jalan gedé.

Ari si Acim jeung si Omon katut si Duyéh, tiluanana ngadon hareureuy di sisi jalan béh kaléreun masigit. Kabeneran tiluanana marawa sénter.

“Mon, Cim! urang pajauh-jauh nyorotna sénter yu?” Ceuk si Duyéh kanu duaan.

“Pajauh-jauh kumaha?” Si Acim panasaran.

“Pajauh-jauh caangna lin, Yéh?” Si Omon nyelok.

“Heu-euh, kitu.” Témbal si Duyéh bari ngalieuk ka si Omon.

“Kumaha carana?” Si Acim deui.

“Carana mah gampang. Urang sorotkeun waé ti dieu sénterna. Sorotkeunana ka lebah ditu tuh, lebah tatangkalan kopi sisi jalan.” Ceuk si Duyéh ngajéntrékeun. Terus saha anu pangjauhna, éta anu jadi jawarana.”

“Cara ngukur jauhna kumaha?” Ceuk si Acim deui bari melong ka si Duyéh.

Lampu senter (Sumber foto: http://www.kawachi.co.id/joomla/templates/kawachi/images/stories/LEDBYK/KG3266.png)

Ari si Omon mah cicing waé.

“Nya saha anu pangcaangna dina tangkal kopi, éta anu meunang.”

“Susah ah ngukurna.” Ceuk si Acim, jiga anu haroréam.

“Cobaan heula waé atuh, Cim.” Pénta si Duyéh.

“Heu-euh…!” Si Omon ngarojong.

“Sok atuh, saha heula.” Ahirna si Acim ngéléhan.

“Babarengan waé atuh.”

“Mun kitu mah saha anu jadi jurina, saha anu ngukurna…?” Si Acim rada teugeug.

Ari si Omon ukur nyenghél waé. Sedengkeun si Duyéh teu némbalan. Manéhna ngahurungkeun sénterna terus disorotkeun ka lebah tangkal kopi sisieun jalan. “Hayoh atuh….”

Anu duaan éléh déét, ngiluan.

“Sok atuh, saha anu meunang?” Si Acim kanu duaan.

“Kéla atuh. Ulah pabaliut kitu nyorotkeunana. Jadi susah nempo anu pangcaangna.” Ceuk si Duyéh bari memener sorot sénterna.

“Ah ieu ma sarua waé ningan. Deukeut teuing jigana mah Yéh.” Ceuk si Omon bari mareuman sénterna.

“Tong ka dinya atuh nya.” Si Duyéh ngahuleng. “Urang ka luhur waé atuh.”

“Sok atuh.” Ceuk si Omon bari ngahurungkeun sénterna bari terus disorotkeun ka luhur. “Tuh kuring mah enggeus.”

Anu duaan nurutan.

“Tah, kuring anu pangjauhna mah. Tempo…,” Ceuk si Omon bungah. “Tempo nyorotna jauh pisan.”

“Kéla atuh…, kuring néangan heula tempat nyorotna.” Ceuk si Duyéh bari memener sénterna supaya caangna leuwih nojo ka awang-awang anu jauh.”

Ari si Acim teu pipilueun. Cicing waé manéhna mah. Tibatan nyorotkeun sénterna ka luhur, manéhna mah milih cingogo waé di sisi jalan bari ngilikan taneuh deukeuteunana anu dicaangan ku sénter manéhna.

“Eh…! Keur nanaonan maranéh?” Aya sora anu ngagareuwahkeun. “Lain ngaraji ka ditu. Kalahka nyorot-nyorotkeun sénter ka awang-awang ieu téh.”

Anu tiluan ngalieuk ka lebah datangna sora. Ku si Acim disorot make sénter. Béh, geningan Mang Adun keur leumpang nyampeurkeun. Jigana mah kakara balik ti sawah.

“Éta…, nanaona bet disorotkeun sagala. Serab atuh Cim!” Ceuk Mang Adun bari ngahalangan beungeutna tina cahya sénter si Acim.

“Punten Mang, manawi téh saha.” Ceuk si Acim bari nurunkeun sénterna sina nyaangan ka jajalaneun.

“Keur nanaon atuh di darieu? Lain ngaraji ka ditu.” Pokna Mang Adun sanggeus deukeut.

“Mang Ahmadna teuaya Mang.” Témbal si Duyéh bari tetep nyorotkeun sénterna ka awang-awang.

“Naha atuh kalah arulin di dieu. Jeung nanaonan éta bet nyorotkeun sénter ka luhur sagala?” Mang Adun melong kanu duaan.

“Ieu mang patebih-tebih caangna sénter.” Ceuk si Omon.

“Éta, atuh ulah ka luhur. Bisi matak….” Ceuk Mang Adun ngawawadian.

“Naha Mang?” Si Duyéh melong ka Mang Adun.

“Éta bisi aya kapal ngapung ngaliwat. Bisi kasorot ku sénter maranéh. Engké bisi murag kapalna.” Ceuk Mang Adun ngajéntrékeun.

“Kitu nya, Mang?” Si Duyéh melong bari mareuman sénterna.

Si Omon oge nurutan mareuman sénterna.

“Bener…! Matak ulah sagawayah nyorotkeun sénter.” Ceuk Mang Adun bari ngaléos ka béh kalerkeun muru ka imahna.

Nu tiluan ngaharuleng.

Bener kitu, lamun kapal ngapung kasorot ku sénter osok murag?

Pamali: Teu Meunang Ngucapkeun Embé atawa Miara Embé


Pikeun urang lembur (pangpangna lembur Ciburuan), anu ngaranna embé atawa kambing jeung ucapan embé téh jadi hiji hal anu dipahing atawa dipantang pisan. Mun ngingu embé atawa kambing teu meunag di lembur, nginguna atawa nyieun kandangna kudu jauh ti lembur. Pon kitu deui jeung ucapan atawa kecap embé. Kacida dipahingna pisan. Sakali aya jalma anu ngucapkeun embé, osok aya kajadian hujan angin dor dar gelap.

Sakali mangsa aya masarakat anu hayangeun ngingu kambing teh, teu meunang diingu di lembur, nyieun kandangna kudu jauh ti lembur. Nya kapaksa nyieun kandangna teh di sawah anu lumayan jauh ti lembur.

Kambing keur liar di kebon

Memang perkara ieu mah da kumaha kayakinan jalmana. Mun jalmana yakin mah tangtu, biasana eta pantangan teh mun dilanggar osok kajadian. Tapi, mun jalmana henteu yakin mah, biasana tara kajadian nanaon sanajan dirempak oge.

Pernah baheula mah, pun guru di sakola, ngucapkeun eta kecap. Tapi teu kajadian nanaon. Taya hujan anu turun, taya angin anu ngagelebug komo dibarengan ku dor dar gelap mah.

Jadi, tetep wae eta pantangan teh kumaha kayakinan….