Indit Sakola bari Leumpang, Budak Leuwih Pinter


Nurutkeun warta anu dipedalkeun ku Okezone Lifestyle, cenah budak anu indit ka sakola bari leumpang bakal leuwih pinter tibatan anu naék kandaraan. Indit ka sakola bari leumpang bisa nyababkeun budak téh leuwih pinter. Utamana pikeun budak sakola ti jinis awéwé.

barudak nu indit ka sakola bari leumpang
barudak nu indit ka sakola bari leumpang

Nurutkeun panalungtikan anu dipedalkeun ngaliwatan Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, kapinteran budak hususna ngeunaan cara gawé kognitif bisa dialusan (leuwih alus) ku jalan leumpang nalika indit ka sakolana. Hasil panalungtikanana nyebutkeun yén budak sakola (hususna budak awéwé) anu leumpang leuwih alus diajar di sakolana tibatan budak anu inditna bari numpak kandaraan. Jadi aya pakaitna antara ngagerakeun raga nalika indit ka sakola reujeung diajar di sakola.

Panalungtikan anu dijejeran Food and Assessment of the Nutritional Status of Spain Adolescents ieu ngalibetkeun rumaja lalaki jeung awéwé di nagri Spanyol kalawan miboga umur 13 nepikeun ka 18 taun. Jumlah rumaja anu diilukeun téh nepikeun ka 1.700 urang.

Hal séjén anu bisa dijadikeun cekelan nyaéta plastisitas tumuwuhna otak budak paling alus dina nalika/mangsa rumaja. Dina ieu entragan, tumuwuhna cara gawé kognitif budak kacida alusna.

Jadi, lamun ka sakola téh alusna mah bari leumpang.

Ulah Balangah, Ulah Malaweung, Bisi Titajong


Keur leutik mah geus jadi kacapangan lamun leumpang téh cenah ulah balangah. Ma’lum ngaranna budak mah, lamun leumpang téh tara husu. Lamun leumpang téh osok tumpa-tempo ka mana waé, ka sisi ka gigir. Lamun leumpang téh tara nempo kana jajalaneun atawa titincakan. Leuheung lamun jalanna téh rata reujeung euweuh nanaon. Dalah dina waktuna leumpang dina jalan anu taneuhna garinjul mah apanan matak titajong. Leuheung lamun titajongna téh kana taneuh, moal nyeri teuing. Kumaha lamun titajongna kana batu kusabab jalanna garinjul ku batu? Apanan nyerina téh kacida pisan. Acan deui lamun labuh terus tidungsruk kana batu. Tarang ticatrok kana batu. Cilaka ngaranna.

Ngan tadi ogé ngaranna budak mah masih kénéh bisa dihampura. Da acan loba tinimbangan reujeung masih kénéh loba kapanasaran (matak luak lieuk ogé, nempoan anu aya di sakurilingeunana). Budak mah kudu loba diajar. Tina naon waé diajarna mah, ti kolotna atawa ti sakurilingeunana. Malaweung atawa balangah saeutik mah moal nanaon, matakna osok dihulag ku kolotna ulah balangah ogé. Jadi tanda kanyaah ti kolot ka budakna supaya ulah cilaka.

Nyupiran bari nyoo henpon

Ka ayeunakeun, anu osok balangah téh lain ngan ukur budak wungkul. Jalma anu geus kolot jeung déwasa ogé remen katempo lamun leumpang atawa ngulampreng di jalan téh osok balangah atawa malaweung. Loba perkara anu nyababkeun malaweungna téh, naha kaayaan sakurilingeunana atawa anteng nyonyoo cocooan. Ngaranna geus gedé atawa geus kolot, apanan geus jauh ti kolotna (henteu dibarengan ku kolotna lamun leumpang atawa ngulampreng ka jalan téh). Kolotna geus henteu bisa nyaram atawa ngahulag, ngaulah-ulah supaya ulah balangah atawa malaweung di jalan. Kumaha lamun cilaka…? Wayahna waé….

Remen katohyan di jalan, aya jalma anu ngulampreng di jalan lain husu nempo kana jajalaneun. Tapi kalahka balangah jeung malaweung. Saleuheung lamun leumpang di jalan rata jeung leutik, da ieu apanan tumpak kandaraan boh motor atawa mobil di jalan gedé anu loba kandaraan séjén. Atuh dina sakalina cilaka kusabab malaweung téh lain ngan ukur ticatrok kana batu wungkul. Bisa-bisa dina cilakana téh nepikeun ka palastrana. Pangpangna gangguan anu nyababkeun henteu husuna nempo kana jajalaneun téh nyaéta hénpon. Remen jalma anu keur tumpak kandaraan kalahka nyonyoo hénpon tibatan husu nempo kana jajalaneun.

Kaayaan kieu mah taya deui anu bisa nyarék kajaba anu ngatur di jalan (hususna jalan gedé). Ceuk anu ngatur di jajalanan ogé teu meunang nyoo hénpon nalika tumpak kandaraan (nyupiran kandaraan), bisi cilaka. Lamun mantangul, apanan ditilang. Lain ngan ukur dicaram atawa diulah-ulah deui.

(Gambar meunang nginjeum ti http://www.paseban.com/)

Lamun Labuh mah Kudu Hudang


Kangaranan jalma mah pasti perenah ngalaman labuh. Naha arék dihaja atawa henteu dihaja. Nu pasti mah ngalaman labuh. Komo deui lamun keur mangsa budak mah. Keur mangsa budak anu diajar leumpang, apanan saméméh bisa leumpang téh pasti labuh heula sanajan ngan ukur sakali. Sigana anu ngaranna labuh mah moal leupas tina kahirupan jalma. Najan éta jalmana geus henteu budak deui (dina harti geus kolot atawa mangkak déwasa). Labuh di dieu lain harti ngan ukur ngagubragna awak kana taneuh kusabab suku tacan panceg dina nahan awak, atawa kusabab taneuh titincakan anu leueur. Tapi masih kénéh loba ngaran labuh nu séjénna salian ti éta. Aya labuh kana ngalakonan dosa, aya ogé anu labuh tigubrag kana kagoréngan, atawa dina usahana labuh jadi ngalaman karugian.

Budak anu keur diajar leumpang

Ngan ceuk daluang anu kapanggih mah cenah lain sabaraha kali jalma ngalaman labuh. Tapi anu kudu jadi catetan mah sabaraha kali jalma bisa hudang sanggeusna labuh. Jadi sanajan aya budak keur diajar leumpang ngalaman labuh, lain lobana labuh anu kudu diitung atawa dikurangan supaya ulah loba teuing labuh. Tapi naha éta budak téh bisa hudang deui atawa henteu. Lamun hiji budak keur diajar leumpang, terus labuh, lamun hayang bisa leumpang mangka éta budak kudu bisa hudang deui. Sahanteuna dihudangkeun ku kolotna, ulah nepikeun ka diantep sina labuh nangkarak/nangkuban terus. Sina terus diajar leumpang deui, sanajan engkéna bakal labuh deui. Da lila-lila mah apanan budak (atawa kolot budak anu ngajarkeun leumpang ka éta budak) téh bakal ngarti kumaha carana leumpang anu alus (henteu labuh deui). Sanggeus sababaraha kali labuh mah, tangtuna ogé éta budak téh bakal gampangeun dina diajar leumpangna. Da beuki lila mah beuki panceg suku dina napak jeung nahan awakna. Anu tadina diajar leumpang téh ahirna mah lain leumpang deui, tapi bisa langsung lulumpatan.

Lamun ninggang di kolot atawa mangkak déwasa, labuh téh biasana mah ngakibatkeun kapaur. Osok aya rasa sieun labuh atawa osok loba pipikiran kumaha lamun labuh. Lamun ngulampreng ka jalan anu laleueur apanan ati-ati leumpangna téh, da sieun labuh. Geus labuh mah bakal karasa nyerina titeueul kana taneuh atawa kana batu. Jadi lamun keur budak mah labuh téh teu jadi pikiran, ari geus gedé mah biasana osok jadi pikiran kumaha supaya ulah labuh.

Dina ngalaman labuhna ogé apanan embung lamun kudu labuh deui ku jalan/cara jeung di tempat anu sarua. Da sakali ogé karasa nyerina. Komo deui lamun kudu ngalaman labuh pikeun kaduakalina. Embung lamun kudu labuh dua kali di tempat anu sarua kalawan carana anu sarua kénéh. Lamun kudu ngaliwatan jajalaneun anu sarua apanan bakal kacida ati-atina kusabab geus ngalaman labuh saacanna.

Ngalaman labuh dina harti anu séjén ogé moal leuwih ti labuhna jalma kolot/déwasa. Jalma embungeun ngalaman labuh anu sarua leuwih ti sakali. Dina ngalaman karugian, embung ngalaman karugian anu sarua leuwih ti sakali. Lamun kamari cara usaha anu kitu téh ngakibatkeun rugi, mangka kahareupna mah maké cara anu kitu, da geus kaalamana cara anu kitu téh matak rugi. Lamun ayeuna ngalakonan hiji perkara anu nyababkeun kagoréngan (labuh kana kagoréngan), mangka isuk jaganing géto bakal dijauhan kusabab geus nyaho éta perkara téh geningan nyababkeun kagoréngan.

Jadi labuh jeung labuh téh alus pikeun dijadikeun cukang lantaran diajar nataran kahirupan. Labuh jeung labuh pikeun apal jeung bisa ngungkulan sagala hal anu bakal kapanggih dina kahirupan ka hareupna.

(Gambar meunang nginjeum ti http://indrakh.wordpress.com/)

Ngagandeuang


Nutup lawang kagorengan
Muka lawang kahadean
Nyengker pasalingsingan
Nyangcang pasaliaan

Na reumbayna cimata
Na ngeclakna cikasedih
Na nyurucudna cipanon
Na alumna paroman

Tukang titinggal baheula
Ayeuna tincakeun leumpang
Gigireun nu sasampiran
Hareupeun na sasampeuran

Gagalur waktu nu tangtu
Ngeteyep lain halon
Leumpang henteu ngadandeuang
Lumpat nu muru jugjugan

Ngagandeuang

(Gambar meunang nginjeum ti http://groups.inf.ed.ac.uk/mrg/gallery/melrose2004/walking.jpg, Dicutat tina http://www.facebook.com/note.php?note_id=10150376212441894)

Deukeut Anggang Ceuk Urang Lembur jeung Urang Dayeuh


Waktu babaturan ngayakeun KKN ka daerah pasisian, maranehna teu arapaleun kumaha kaayaan wewengkon tempat pikeun ngalaksanakeun KKN-na. Kusabab kitu, maranehna saacanna prak ngalaksanakeun KKN, nya disungsi heula eta tempat teh, supaya pas dina ngalaksanakeunana geus apal lebah-lebahna. Dina poean ngajugjug eta wewengkon, maranehna kabehanana miang naek mobil salasaurang babaturanana babaturan. Nepi ka desa anu dijugjug, diteruskeun muru ka lembur anu bakal dijadikeun tempat KKN. Jalan anu disorang teh geus butut sanajan geus diaspal oge. Jalanna loba anu barolong, lalogak.

Kusabab hayang apal sabaraha lila deui ka lembur anu dituju, maranehna teh neangan jalma anu bisa dipake tatanya. Tapi teu manggih wae. Sanggeus sababaraha waktu, di sisi jalan aya jalma sababarah urang eukeur nanggung parab meunang ngarit. Nya aya kasempetan pikeun nanyakeun lembur anu arek dituju. Naha jauh keneh atawa geus deukeut. Sanggeus deukeut mah, babaturanana babaturan anu jadi supir teh nanya ka eta urang lembur ngeunaan lembur anu dituju. Nya meunang cekelan yen lembur anu dituju teh teu pati jauh, geus deukeut. Nya maranehna teh barungah da geus deukeut.

Tapi, ceuk babaturan ka babaturanana babaturan eta, nyebutkeun ulah waka bungah. Soalna anu ngaranna deukeut ceuk urang lembur mah beda jeung deukeutna urang dayeuh. Kitu cenah.

Bener kitu…?

Aya benerna oge. Anu ngaranna deukeut jeung jauh ceuk urang dayeuh mah beda jeung jauh deukeutna pikeun urang lembur. Ceuk urang lembur mah, anu ngaranna deukeut teh tacan tangtu deukeut euceuk urang dayeuh. Ceuk urang lembur mah anu ngaranna deukeut teh bisa anggangna dua kilo, atawa tilu kilo. Sedengkeun ceuk urang dayeuh mah, anu ngaranna dua kilo atawa tilu kilo teh bisa jadi mangrupakeun tempat anu jauh.

Jadi jauh jeung deukeut teh eta kumaha anu nganggapna, kumaha jalmana. Da urang lembur mah biasana lamun iinditan neangan pakasaban teh: indit ka kebon atawa ka serang (sawah) teh tara deukeut-deukeut. Aya anu boga kebon atawa sawah anu anggangna lima kilo leuwih ti lembur teh. Pikeun muru ka eta kebon atawa sawah teh, teu make kandaraan tapi kujalan leumpang. Jadi anu ngaranna lalampahan tilu kilo mah teu pati katara jauhna. Geus dianggap deukeut wae. Beda jeung urang dayeuh….