Rupa-rupa Kadaharan tina Sampeu


Tangkal sampeu mah geus nelah tangkal anu asal nanceb kana taneuh, bakal ngahasilkeun. Tangkal sampeu mah teu kudu susah-susah miara. Najan kitu, kacida loba pisan jinis kadaharan anu bisa dijieun tina sampeu, naha beutina, daunna atawa kembangna.

Daun sampeu

Naon waé atuh rupa-rupa kadaharan anu bisa dijieun tina sampeu téh? Tengetan waé daptar anu aya di handap ieu.

  1. Beuleum Sampeu
  2. Didahar langsung
  3. Kulub sampeu
  4. Bubuy sampeu
  5. Seupan sampeu
  6. Diasupkeun kana peueut
  7. Kiripik sampeu
  8. Papais
  9. Peuyeum sampeu
  10. Bugis
  11. Ancemon: diparud, digulaan
  12. Gegetuk
  13. Gudiblag
  14. Opak sampeu
  15. Comro
  16. Diemplod: ditutuan, diuyahan.
  17. Kadedemes
  18. Angeun kembang sampeu
  19. Seupan daun sampeu
  20. Goréng daun sampeu

Mapag Lebaran


Dina wanci ngagayuh ka poéan lilikuran, salian ti aya anu harusu kana néangan Lailatul Qodar, aya ogé anu pahibut siap-siap mapag Lebaran. Najan masih kénéh sababaraha poé deui kana lebaranana, tapi euyeubna geus karasa. Hal ieu bisa katohiyan kana kaayaan jalma-jalma anu geus siap-siap pikeun mapag éta poé. Pikeun mapag éta poé, aya anu haget néangan pakéan anu sing sarwa weuteuh. Ngahaja ngadon balanja ka pasar seja néangan pakéan sakulawargaeun, atawa ngadon meuli ti tukang dagang barang anu ngider ka lembur.

Salian ti siap-siap dina pakéanana, aya deui anu siap-siap dina hal dahareunana. Pikeun mapag poéan lebaran, ampir sarua reujeung mapag datangna bulan puasa: dahareun téh osok sagala diayakeun. Kadaharan geus dipolahkeun ti anggalna kénéh, komo deui kadaharan anu kudu diolah heula kayaning opak, rangginang reujeung wajit. Terus lamun wanci arék nincak kana poéan lebaranana osok ditambahan ku kadaharan anu teu bisa lila diteundeunna kayaning papais. Teu kaliwat ogé deungeun sanguna kayaning daging jeung lauk. Anu boga hayam (ngingu hayam loba), bisa meuncit hayam bogana. Atuh anu teu boga ngadon nyiar ka pasar atawa meuli ti tatangga.

Kadaharan anu disayagikeun pikeun mapag lebaran: kanéker, akar kalapa, papais, opak, rangginang

Atuh dina prakna lebaran téh jadi sagala aya jeung sagala weuteuh. Papakéan anu dipaké téh pakéan weuteuh kakara meuli. Kadaharan anu disadiakeun ogé jadi sagala aya. Kadaharan anu disadiakeun téh lain ngan ukur keur dahareun sakulawarga wungkul, tapi ogé biasana mah dipaké pikeun ngiriman (mawakeun) ka kulawarga séjén: baraya, kolot jeung dulur anu salembur atawa béda lembur.

Opat Séhat Lima Sampurna


“Mon, apal kénéh ngeunaan kadaharan anu asup kana opat séhat lima sampurna teu?” Si Acim nanya ka si Omon.

“Nya apal atuh.” Témbal si Omon mani saget.

“Sugan téh geus poho….” Si Acim mésem.

“Nya apal atuh. Da kakara gé sababaraha bulan lain éta mah….”

“Heu-euh nya….”

Kadaharan opat sehat lima sampurna

“Aya naon kitu?” Si Omon mencrong ka si Acim siga anu panasaran, “bet nanyakeun perkara éta sagala?”

“Teu nanaon. Hayang nanya waé kuring mah.” Témbal si Acim sakahayuna.

“Ih, sok teu pararuguh kitu manéh mah.” Si Omon kukulutus.

Si Acim ukur nyenghél….

“Lain kétang kuring mah hayang nyaho waé.” Si Acim nyarita deui kawas anu daria.

“Naon tah?”

“Ari maneh lamun dahar osok asup kana opat sehat lima sampurna teu?” Ceuk si Acim nanya ka si Omon.

“Nya kadang-kadang atuh.” Témbal si Omon.

“Teu saterusna nya…?”

“Heu-euh atuh. Da anu ngaranna susu mah susah néanganana. Jeung mahal deui wé dina ayanana ogé.”

Si Acim ngahuleng sakeudeung. “Kitu nya…?”

Si Omon ukur unggeuk.

“Tapi kuring mah arék dahar opat séhat lima sampurna téh teu bisa…?” Ceuk si Acim siga anu ngarahuh.

“Naha…?” Si Omon mencrong.

“Heu-euh. Lamun anu opat séhatna mah kuring ogé bisa jeung gampang. Ngan anu kalimana rada susah mah.”

“Susah kumaha?” Si Omon panasaran, “lain manéh mah mampuh lain?”

“Ieu mah lain perkara mampuh atawa henteuna. Ngan kuring mah ulaheun ku kolot kuring.”

“Naha bet ulaheun?”

“Heu-euh, apanan sanggeus kuring dahar anu opat séhat téa, arék nincak anu sampurnana téh ulaheun ku kolot kuring.” Si Acim ngajelaskeun.

“Matak ulaheun ogé, sigana mah manéh boga panyakit meureunan.”

“Ih, henteu. Ngan kolot kuringna wae ulaheun. Cenah kuring mah budak kénéh. Ulah wani deukeut-deukeut kana sampurna.”

“Maksudna?” Si Omon beuki bingung.

“Apal teu manéh jeung anu ngaranna sampurna?”

“Henteu…!”

“Ah, manéh mah henteu gaul….”

“Kumaha kitu?”

“Sampurna mah roko lain?”

“Ih, dasar gejul. Sugan téh naon. Nya heu-euh atuh, kolot mah moal ngijinan lamun budakna kudu ngadahar sampurna mah.”

(Gambar meunang nginjeum ti http://www.luwuraya.com/assetcuk/berita/real/4sehat5sempurna.jpg)

Uyah mah Tara Téés ka Luhur


Uyah mah tara téés ka luhur. Lamun henteu ka luhur pasti ka handap. Da kitu nyatana. Anu ngaranna uyah mah téésna téh ka handap. Téés téh bisa dihartikeun ku nyerep. Jadi, uyah mah nyerepna téh ka handap. Sanajan kitu, sabenerna mah da lain uyah wungkul anu nyerep ka handap téh. Aya barang atawa perkara séjén anu nyerepna ka handap, saperti cai.

Uyah

Dilarapkeun kana uyah téh kusabab uyah mah miboga rasa anu mandiri nyaéta asin. Kabéh uyah rasana téh asin. Jadi lamun hiji barang atawa perkara atawa dahareun kaserepan ku uyah pasti jadi miluan asin, sakumaha rasa uyah. Jadi hal ieu anu jadi ciri naon sababna anu diobrolkeun téh ngeunaan uyah. Uyah lamun nyerep kana barang anu aya dihandapeunana (lamun neundeun uyah dihijikeun reujeung barang atawa kadaharan séjén), éta barang atawa kadaharan téh milu miboga rasa asin.

Ieu hal téh nuduhkeun kana perkara atawa kaayaan dina kahirupan. Uyah reujeung barang atawa kadaharan anu diteundeun téh nuduhkeun kana jalma anu aya dina hiji rundayan. Sedengkeun ari asin nuduhkeun kana pasipatan jalma. Uyah anu miboga sipat anu mandiri bakal mangaruhan kana pasipatan barang atawa kadaharan anu aya di handapeunana. Kusabab kitu, kadaharan atawa barang anu di handapeunana téh bakal miboga rasa asin, sarua reujeung rasa uyah.

Dina hiji kulawarga, anu miboga rundayan turunan, bakal nyarupaan kana ieu kaayaan. Pasipatan kolot bakal nyerep kana pasipatan rundayanana. Jadi pasipatan rundayan atawa turunanan bakal kapangaruhan ku pasipatan kolotna.

(Gambar meunang nginjeum ti http://www.promojateng-pemprovjateng.com/fotopromo/1808601203garam%20.jpg)

Ngaran Kadaharan Dumasar kana Cara Molahkeunana


Ieu mah husus ngeunaan ngaran kadaharan anu diolah heula. Lain kumaha cara ngolahkeun éta kadaharan. Ngan cara ngolah atawa molahkeun éta kadaharan, mangaruhan kana ngaran éta kadaharan.

Teu saeutik ngaran kadaharan anu diolah, nyokot tina cara molahkeunana. Kusabab kitu, teu matak hémeng lamun aya dua rupa kadaharan sanajan bahan anu dipakéna sarua, lamun cara molahkeunana béda mah bisa béda ngaranna. Contona waé aya anu ngaranna Cilok reujeung Ciréng. Duanana bahan asalna mah sarua waé nyaéta tina aci. Anu ngabedakeunana teh anu hiji mah disebut Cilok téh kusabab éta Acina teh dicolok jadi waé ngaranna téh Cilok, anu hartina Aci Dicolok. Sedengkeun ari Ciréng, asalna tina kecap Aci Digoréng.

Comro

Anu séjénna, diantarana waé:

  1. Réngkol, tina kecap goréng engkol. Ieu teh mangrupakeun ngaran séjén pikeun kadaharan bala-bala.
  2. Comro, asalna tina kecap Oncom di Jero. Sakumaha ngaranna, kadaharan ieu mah dijieunna tina sampeu meunang marud anu dijerona téh diteundeunan oncom anu disamaraan meunang ngaréndos.
  3. Longah, asalna tina kecap Bolong di Tengah. Nyaéta kadaharan tina aci sampeu anu wangunana buleud, di tengahan dibolongan.
  4. Sukro, nyaéta asalna tina kecap Suuk di jero. Ieu mah kadaharan anu jerona téh suuk dibulen ku tipung.

(Asal poto: http://kuliner.ilmci.com/wp-content/uploads/2010/05/comro.jpg)