Imah Panggung


Baheula mah saacanna mahabu imah gedong, rata-rata imah anu dijieun téh imah panggung. Imah anu di handapeunana aya kolongan. Salasahiji pangbébéda antara imah gedong reujeung imah panggung nyaéta imah panggung mah miboga kolong, sedengkeun ari imah gedong mah henteu aya kolongan. Di handapeun palupuh atawa titincakan di jero imah, imah panggung mah aya lolongkrang anu kosong, kira-kira satuur nepikeun ka sacangkéng jangkungna. Sedengkeun imah gedong mah langsung waé titincakan di imahna téh maké téhel anu diteundeun di luhureun taneuh.

Imah panggung
Imah panggung

Pikeun nahan imah supaya jangkung tina taneuh tempat nyieun imah, maké batu anu disebut tatapakan. Di luhureun tatapan ditumbu ku tihang pikeun ngadegkeun imah. Salian ti aya kolong di handapeunana, imah panggung mah biasana mah osok dikidingan ku bilik tina anyaman awi atawa tina papan kai. Ari dadampar atawa titincakan di jero imah, anu dipaké téh teu leupas tina papan kai atawa palupuh (leunjeuran awi anu dicacag supaya bisa diratakeun).

Di hareupeun imah atawa di hareupeun lawang panto osok aya tempat pikeun unggah jero imah anu disebut golodog. Saméméh asup ka jero imah, di rohangan hareup kadang osok aya rohangan tepas.

Tepas, Rohangan Imah Panghareupna


Ngalongok ka lembur, ayeuna mah geus jarang wangunan imah panggung téh. Kalolobaan imah geus ganti jadi imah gedong. Kari sababaraha urang anu masih kénéh maké imah panggung téh. Béda jeung baheula. Baheula mah rata-rata imah téh imah panggung. Waas lamun inget ka imah panggung téh. Resep pisan lamun arulin reujeung babaturan di imah babaturan. Ngadon hareureuy arulin di tepas imah. Arék maén congkak atawa éncrak atawa ngadon gagambaran dina buku gambar, bisa dipigawé di tepas imah. Ulin/heureuy anu embung kokotoran ku taneuh, biasana mah dipigawé di tepas imah. Kitu ogé lamun tepas imahna keur kosong henteu dipaké riungan atawa narima sémah ku anu boga imah.

Tepas imah panggung
Tepas imah panggung

Tepas imah bisa disebutkeun ngaran salasahiji rohangan anu aya di imah panggung. Ieu rohangan ditempatkeunana di panghareupna hiji imah. Anu arék asup ka imah, lamun ngaliwatan jalan hareup pasti bakal ngaliwatan tepas imah ieu. Tepas imah biasana mah mangrupa hiji rohangan anu taya kikidingan atawa henteu maké bilik. Sisi-sisi luarna diantepkeun sina ngagebla. Atuh anu ngadon diuk dina tepas teh bakal bisa nempoan ka luareun imah, pon kitu deui anu ti luar bisa nempo anu keur dariuk di tepas imah. Hal ieu téh aya alusna, anu tatamu atawa ngadon diuk teu kudu asup ka imah. Anu ngadon diuk bisa bari ngadaweung di sisi tepas.

Ngan teu salawasna tepas imah téh tampa kikiding. Aya kalana tepas imah téh dibunian ku bilik. Bilik anu dipakéna biasana mah henteu sakabéhna nepikeun ka luhur. Kikidingna kira-kira sacangkéng budak leutik. Tepas ieu mah teu bisa dipaké ngadaweung kajaba di lawang tepasna. Da teu kahontal ti buruan mah, jangkung teuing. Tapi kétang, barudak anu resep tuak-taék jeung henteu sieunan ragrag mah, tepas samodél kieu téh osok dipaké ngadon ngadaweung atawa diuk dina luhureun kikidingna.

Cenah mah, mangpaat utama tepas ieu téh pikeun narima sémah. Sémah anu ngadon nganjang, osok ditarima di tepas imah.

Tatapakan Imah Panggung


Dina nalika ngawangun wangunan imah teu bisa leupas tina dadasar wangunan. Dadasar anu dijadikeun tatapakan ngawangun imah. Wangunan tatapakan kacida pentingna dina unggal wangunan. Tatapakan paling basajan dina wangunan mah nyaéta tatapakan imah panggung anu dijieunna tina batu meunang mapas. Batu anu teuas téh dipapas ngawangun kotak jangkung anu rada rada leutik ka luhurna. Sigana mah maksudna téh supaya henteu gampang dijuralit lamun ditangtungkeun.

Tatapakan imah panggung tina batu

Miboga tatapakan imah tina batu mah bisa tahan mangtaun-taun. Najan imah anu diwangun di luhureun éta tatapakan geus ganti atawa dipindahkeun, tatapakan mah henteu robah ku robahna waktu atawa henteu kudu diganti. Wangunan tatapakan téh henteu robah atawa ngaleutikan. Angger ngajanggélék saperti kitu. Kituna téh bakating ku kuatna batu tatapakan. Matakna, tatapakan imah panggung baheula mah bisa diwariskeun. Najan imahna geus ruksak ogé, tatapakanana mah henteu réngrot-réngrot acan.

Kitu alusna tatapakan imah baheula.

Wangunan Imah urang Sunda di Gendereh


Sanggeus maluruh, mapay warta di internet ngeunaan wangunan atawa arsitektur imah urang Sunda, gorehel teh meunang beja yen arsitektur imah urang Sunda anu masih keneh dipake jeung masih keneh aya teh aya di wewengkon Gendereh.

Kajurung ku rasa panasaran, hayang apal kana arsitektur imah urang Sunda, nya nyobaan nyucruk ka lembur eta. Hasilna?

Nya aya oge imah panggung di lembur Gendereh teh. Imah panggung biasa anu di hareupna masih keneh aya tepas tanpa kikiding, dina bilikna masih keneh make jandela pikeun jalan hawa atawa nyaangan rohangan sepen atawa rohangan tengah atawa rohangan sejenna waktu ti beurang. Tatapakanana tina batu meunang masagikeun kawas dulang tibalik. Bilikna tina awi meunang nganyam. Ngan luhurna geus make kenteng. Pawonna masih keneh aya anu di handap, dina taneuh teu make amparan tina nanaon. Ari papanna masih keneh make palupuh (papan tina awi).

Lamun dibandingkeun reujeung di lembur Ciburuan mah, nya aya bedana. Da di lembur mah sanajan imah panggung oge ayena mah euweuh anu nyieun tepas. Jeung deui langka anu make jandela, da geus diganti ku kaca. Ari kidingna osok ditambahan ku papan salian ti make anyaman awi teh. Jigana mah supaya ngurangan hawa ti luar dina waktu peuting supaya ulah tiris teuing. Ari papanna geus tina papan kai.

Imah panggung anu aya di lembur Gendereh
Imah panggung anu aya di Kampung Ciburuan

Inget ka lembur pun aki, rarasaan mah di lembur pun aki masih keneh aya imah panggung anu sarua jeung wangunan imah panggung anu aya di lembur Gendereh. Sarua kitu…?

Bagean-bagean Imah Panggung


Lamun ditataan mah dina imah panggung teh loba pisan istilah anu biasa dipake. Ti mimiti istilah dina ngaran rohangan nepikeun ka istilah naon wae anu aya di imah atawa bahan-bahan anu ngajadikeun imah panggung bisa ngadeg. Ari istilah-istilah anu biasa dipake dina wangunan imah panggung nyaeta:

Rohangan Imah Panggung

Rohangan anu biasa aya dina imah panggung diantarana wae nyaeta:

  1. Kolong, mangrupakeun lolongkrang kosong anu aya di handapeun imah panggung.
  2. Tepas, mangrupakeun rohangan anu ayana di hareupeun imah. Biasana rohangan ieu tara make kikiding atawa lamun make kikiding teh ngan ukur handapna wungkul kira-kira satuur jangkungna tina papan atawa palupuh imah.
  3. Tengah Imah, mangrupakeun rohangan gede anu biasana aya di imah bagean tengah. Rohangan ieu biasa dipake ngumpul kulawarga atawa ngumpul jalma-jalma waktu keur aya riungan saperti sukuran atawa hamin.
  4. Pangkeng, rohangan pikeun istirahat atawa sare. Rohangan ieu bisa disebut oge ku istilah sepen, kamar, jeung enggon.
  5. Dapur, nyaeta rohangan paranti masak. Di dapur biasana dipake neundeun barang-barang paranti papasakan reujeung hawuna.
  6. Goah, mangrupakeun rohangan pikeun teuteundeunan dahareun sabangsaning pare atawa beas.
  7. Para, mangupakeun rohangan anu ayana di luhureun imah, di luhureun lalangit handapeun suhunan.
  8. Segog, mangrupakeun rohangan anu aya dina imah anu wangunanana nyarupaan kana hurup L. Rohangan ieu ayana di bagean imah anu di bagean sisi imah ka luar. Rohangan ieu biasa dipake neundeun sagala paparabotan atawa teuteundeunan sejenna (jadi gudang).

Istilah sejenna

Sedengkeun bahan-bahan sejenna anu biasa kapanggih dina imah panggung nyaeta:

  1. Lelemah, mangrupakeun taneuh anu datar atawa meunang ngahaja ngadatarkeun. Di tempat ieu teh anu bakal dijadikeun lahan pikeun nyieun imah.
  2. Tatapakan, bahan wangunan anu dijieunna tina batu meunang meulahan (mahat) dijieun siga balok anu dijieun dadasar pikeun nyieun imah. Jangkungna, taya ugeran anu jelas, ngan biasana mah jangkungna teh antara sajeungkal nepikeun ka satuur. Gedena oge taya watesanana.
  3. Tihang, mangrupakeun balok kai anu rada panjang anu dijadikeun tatangger pikeun ngadegkeun imah panggung. Biasana diteundeun di unggal sisi imah. Tihang mangrupakeun bahan anu kacida pentingna dina nyieun imah. Wewegna imah panggung teh utamana mah ku kuatna tihang ieu.
  4. Golodog. Mangrupakeun tetecean anu diteundeun di luareun lawang panto. Golodog teh bisa dipake pikeun dariuk jalma anu ngadon ngawngkong atawa ngareureuhkeun kacape. Bisa oge dijadikeun pikeun neundeun tarumpah atawa sendal jalma nu boga imah reujeung semah.
  5. Bangbarung, mangrupakeun palang atawa papan anu aya di lawang panto bagean handap, biasa osok dipake diuk.
  6. Palupuh. Amparan anu dijieunna tina awi anu dicacag. Dina imah panggung mah dijadikeun titincakan atawa tempat diuk (jadi dadasar). Lamun tina kai mah biasana make papan.
  7. Pongpok, juru imah di tukang bagean luar.
  8. Pipir, tempat atawa lahan anu aya di tukangeun imah.
  9. Juru, bagean rohangan imah anu aya di deukeuteun tihang anu di pojok.
  10. Palang Dada, balok tina kai anu biasana malang ditempatkeun di luhureun tihang.
  11. Paneer, balok tina kai anu malang di handapeun palang dada. Jangkungna kira-kira sabujal tina papan atawa palupuh.
  12. Kuda-kuda. Balok tina kai nu diterapkeunana teh dengdek anu nyambungkeun tihang adeg jeung pamikul
  13. Bilik. Mangrupakeun kikiding di imah anu dijieunna tina anyaman awi meunang ngahuaan.
  14. Parako, wadah atawa tempat pikeun neundeun hawu.
  15. Paraseuneu, tempat anu dijieun di luhureun hawu pikeun ngahaneutkeun atawa ngagarang dahareun atawa nu sejenna.
  16. Langit-langit, mangrupakeun kikiding anu diteundeun di luhureun imah, anu misahkeun rohangan-rohangan imah reujeung para.
  17. Hawu, mangrupakeun tempat pikeun masak, ngasakan dahareun anu pikeun ngahurungkeun seuneuna make suluh.
  18. Hateup, mangrupakeun tutup luhureun imah anu dipake pikeun iuh-iuh anu ngiuhan imah tina panas reujeung hujan. Biasana dijieunna tina daun eurih atawa daun langkap. Bisa oge make talahab (leunjeuran awi anu dibeulah dua.
  19. Usuk. balok kai anu diteundeun dina suhunan pikeun nerapkeun ereng.
  20. Jandela, lawang anu diteundeun dina bilih paranti kaluar asupna cahya atawa angin.
  21. Panto. Papan anu dijieun tutup lawang paranti kaluar asup ka imah atawa ka sepen.
  22. Lawang Panto, lolongkrang pikeun kaluar asup ka imah atawa ka kamar.
  23. Panyaweran
  24. Ontob, tutup anu jadi tungtung handap dina hateup anu dijieunna tina kai. Ieu mah biasana lamun hateupna make kenteng.
  25. Talahab, hateup anu dijieunna tina leunjeuran awi anu dibeulah dua.
  26. Ereng. biasana dijieunna tina awi anu meunang meulahana. Dijieun pikeun ngait-ngaitkeun kenteng supaya ulah maruragan.
  27. Sosompang, bagean imah anu dihaja make iuh-iuhan tambahan (make sorondoy) tapi teu make kikiding ngan make tihang wungkul. Biasana dipake pikeun neundeun suluh atawa paparabotan sejenna.
  28. Lincar, cemped tina papan anu rubak pikeun nutup bilik ti beulah luar, lebah darurung, atawa pikeun nutup tungtung darurung nu di hareup (dina imah panggung).
  29. Wuwung : tutup hateup sapanjang sambungan suhunan, tempat patepungna kenteng/hateup dina puncak suhunan. Aya anu dijieun tina tembok, aya oge anu make injuk.
  30. Suhunan, bagian imah anu pangluhurna, ngujur manjang nurutkeun wangunan imah,

Denah Rohangan Imah Panggung (2)


Di handap mangrupakeun conto sejen denah rohangan imah panggung anu kawilang gampang. Ieu denah teh meunang nitenan bumina pun nini kapungkur. Wangunana kacida sederhanana. Wilujeng nitenan wae.

Denah Rohangan Imah Panggung

Rohanganana dina imah ieu mah ngan ukur aya dua rohangan anu misah. Rohangan sejenna mah teu jelas watesna. Anu jelas mah rohangan tengah (hurup C) reujeung rohangan goah (hurup B). Rohangan sejenna mah saperti dapur reujeung enggon atawa pangkeng, teu jelas watesna, da ngahiji reujeung rohangan tengah. Di sebut enggon (hurup A) teh kusabab osok dipake istirahat atawa sare. Sedengkeun bagean dapur mah bisa dibedakeunana teh kusabab ayana hawu.

Panto anu dipake pikeun kaluar asup imah teh ngan aya hihi, panto hareup. Di luarna aya golodog tina leunjeuran awi tali.

Wangunan Imah Panggung


Wangunan imah anu osok biasa digunakeun ku urang Sunda khususna di jaman anu geus kaliwat nyaeta wangunan imah panggung. Sakumaha ngaranna, nyaeta panggung, beda reujeung imah gedong. Imah panggung mah osok aya lolongkrang antara titincakan di imah reujeung taneuh, anu diisebut kolong. Sedengkeun imah gedong mah tara aya kolongan.

Lamun dititenan mah, sabenerna lain ngan ukur urang Sunda wungkul anu wangunan imahna teh imah panggung. Da wewngkon sejenna (anu beda seke seler) oge aya ngawangun imahna teh imah panggung. Anu ngabedakeunna teh cenah mah jangkungna kolot imah. Lamun wewwngkon sejen mah, kolongna teh jangkung, sedengkeun urang Sunda mah ngawangun kolong imahna teh rada pendek, kira-kira jangkungna teh satuur jalma dewasa.

Dina ngawangun imah panggung ieu, aya sababaraha rupa imah panggung. Rupa-rupa wangunan imah panggung ieu teh bisa diilikan tina wangunan suhunanna atawa hateupna. Lamun nengetan wangunan suhunanana, aya sababaraha rupa wangunan imah panggung, nyaeta:

  1. Suhunan jolopong. Dina imah ieu, wangunan suhunanna teh lempeng. Wuwungna manjang diteundeun di tengah-tengah. Tina wuwungna disambung ku hateup ka kenca katuhu anu panjangna sarua. Lamun dina Bahasa Indonesia-na mah, disebut atap pelana, da nyarupaan kana pelana kuda. Kadang disebut ogé regol.
  2. Jogo anjing. Dina imah ieu mah wangunan hateupna teh lir ibarat anjing anu keur ngajogo ditempo ti gigir. Wuwungna manjang diteundeun di hareupeun imah pas pisan di luhureun bilik hareup. Atuh hateupna teh manjang ka tukang. Di lebah hareupna ditambahan hateup saeutik pikeun ngiuhan golodog atawa tempat ngiuhan lamun eukeur hujan.
  3. Badak heuay. Wangunan imah ieu mah ampi sarua reujeung wangunan jogo anjing. Bedana dina wangunan ieu mah teu make wuwung, hateup anu manjang ti hareup ka tukang teh dipanjangan ka lebah hareup, ngiuhan kana hateup anu bagean hareup sanajan henteu kaiuhan sakabehna.
  4. Parahu kumureb. Dina wangunan imah ieu mah ampir sarua reujeung suhunan jolopong, ngan wuwung anu datarna teh henteu panjang ngaleuwihan panjangna imah. Kadua tungtung wuwungna teh dijieun deui hateup deui. Kusabab eta, wuwungna teh jadi jadi nambahan, numbu tungtung wuwung anu di luhur ka unggal juru imah. Akibatna, suhunan ieu mah lir ibarat parahu anu tibalik. Aya oge anu nyebut jubleg nangkub.
  5. Capit Gunting. Wangunan imah anu dina wuwung (suhunan samodel suhunan jolopong) ditambahan ku kai atawa awi (bisa oge mangrupakeun  jure anu dipanjangan) dicagakeun saperti gunting rék nyapit.
  6. Julang ngapak. Wangunan suhunana ieu mah make wangunan suhunan jolopong ngan dina hateup bagean tungtung handapna ditambahan deui hateup (hateup panumbu), naha pikeun iuh-iuh rohangan imah atawa ngan ukur jadi sosompang (sorondoy).
  7. Buka palayu. Suhunan imah anu siga wangunan imah Betawi aya émpér panjang di hareupna.
  8. Buka pongpok: rada mirip buka palayu, ngan pantona dirobah ka arah jalan.

(Dicutat tina: http://su.wikipedia.org/wiki/Wangunan_Sunda kalawan make pangropea)