Endog Tara Megar Kabéh


Tina sapuluh urang anakna Ma Kénoh, ngan ukur si Ikin anu mahiwal téh. Manéhna mah béda reujeung dulur-dulurna. Henteu béda kumaha, da dulur-dulurna mah kabéhanana ogé junun sakolana. Sedengkeun ari manéhna, apanan sakola na téh henteu diteruskeun. Sakolana ngan ukur nepikeun ka sakola dasar (SD) wungkul. Manéhna mah embungeun neruskeun sakola nepikeun ka sakola luhur saperti dulur-dulurna. Dulur-dulurna mah sahanteuna sakolana téh nepikeun ka SMA. Anu sababaraha urang deui mah nepikeun ka tamat paguron luhur, tug nepikeun ka jadi pagawé nagri di dayeuh.

Endog tara megar kabeh

Ma Kénoh salaku kolotna, lain embungeun atawa henteu sanggupeun ngabéayaan si Ikin pikeun sakola nepikeun ka jucungna. Da lamun nempo kaayaan harta banda titinggal salakina mah masih kénéh sanggupeun pikeun ngabéayaan si Ikin téh. Dalah dina henteu sanggupeunana ogé apanan lanceukna anu gawé di dayeuh geus nyanggupan pikeun ngabéayaan manéhna. Ngan si Ikinna waé anu embungeun. Manéhna mah embung neruskeun sakola nepikeun ka sakola luhur. Pajarkeun téh hayang di lembur waé maturan indungna. Kajeun henteu neruskeun sakola ogé asal bisa maturan indungna di lembur. Hayang bisa babantu kana pagawéan indungna. Kitu cenah alesan manéhna embungeun neruskeun sakola téh. Sanajan dibibita pikeun cicing di lanceukna di dayeuh ogé angger waé mugen. Kahayangna pikeun cicing reujeung indungna geus teu bisa dipondah deui.

Indungna teu bisa kukumaha. Da kahayangna mah kabéhna anakna bisa sakola kalawan junun. Embung nempo salasaurang budakna anu mahiwal atawa béda. Kahayangna mah kabéh budakna bisa neruskeun sakolana. Najan béayana kurang ogé, da urusan rejeki mah masih kénéh bisa ditéangan. Asal budakna bisa sakola luhur pikeun ngahontal kahayangna, manéhna daék gawé tihothat. Ari budakna embungeun, teu bisa kukumaha deui. Da dipapaksa ogé bakal goréng engkéna atawa akibatna. Leuwih hadé nuturkeun naon kahayang budak tibatan mamaksa kahayang kolot ka budak.

(Gambar meunang nginjeum ti http://galeriukm.com/)

Ulah Salah dina Ngalarapkeun Basa


Kuring nanya ka Mang Émed, “Éta téh putra sanés?”
Témbal Mang Éméd, “Muhun ieu mah pun anak.”

Inget kana kasauran pun guru, dina ngagunakeun basa téh masing tarapti, ulah nepikeun ka patukeur. Kitu saurna téh. Kudu nerap kana undak-usuk basana. Lamun ngobrol reujeung batur jeung saluhureun, kudu make basa anu merenah. Basa pakena batur kudu dipake pikeun batur. Basa pikeun sorangan kudu dipake pikeun sorangan. Ulah nepikeun ka pahili, basa pikeun batur dipake pikeun sorangan. Kitu deui sabalikna, basa pikeun sorangan dipake pikeun batur.

Budak
Jadi ulah nepikeun ka pahili ngagunakeun basa. Lamun nepikeun ka pahili teh, bisi batur anu diajak ngobrolna salah harti. Leuheung lamun baturna papada teu ngarti kana cara-cara ngagunakeun unduk basana, jadi moal apaleun yen eta kekecapan teh salah. Jeung leuheung lamun batur ngarti kana anu dipimaksud ku sorangan sanajan basa anu digunakeunana salah ngalarapkeunana.

 

Contona waé, kecap budak atawa anak. Budak sorangan reujeung budak batur, tangtuna waé béda dina ngalarapkeunanana dina obrolan. Lamun budak sorangan mah disebutna téh apanan: pun anak, sedengkeun lamun budak batur disebutna téh putra. Jadi lamun pahili mah bisa-bisa anak batur diaku anak sorangan, atawa anak sorangan diakuna anak batur (teu ngaku ka anak sorangan).

Kumaha lamun nyebut anu pahilina teh anu jadi pamajikan atawa salaki?

Susah ogé geningan maké Basa Sunda téh nya?

Kasambang


Wanci pecat sawed, urang lembur mani gujrud, untungna téh ngan ukur ibur salembur henteu nepikeun ka éar sajagat. Cenah Bi Ocoh kakeunaan ku panyakit anéh, siga anu muriang. Awakna ngagibrig. Tapi, lain anéh-anéh teuing ieu mah, gujrud téh pédah waé panyakitna lain panyakit biasa. Ceuk Mang Lili, tatangga sabeulahna Bi Ocoh anu nganteurkeun Bi Ocoh ti deukeuteun tampian, cenah panyakit nu nerap ka Bi Ocoh téh kusabab katoél ku mangkeluk séjén, diganggu mangkeluk anu teu katempo. Nya istilahna mah katépaan ku jurig.

Tatangga anu dareukeut mah atuh pahibut ngahajakeun ngalongok ka imahna Bi Ocoh. Anu jauh ogé aya anu maksakeun. Anak-anakna Bi Ocoh pahibut néang Bah Minta pikeun mangjampekeun indungna. Atuh, Bah Minta anu eukeur magawé di kebon ogé disusulan heula. Kudu balik heula.

Nya Bah Minta kapaksa balik heula. Jeung da geus kawajiban manéhna pikeun tutulung ka batur, komo da éta mah sasat tatangga salembur. Nepi ka imahna Bi Ocok, Bah Minta ménta supaya Bi Ocoh digolérkeun di tengah imah. Ditambah ogé kudu meuli menyan jeung disadiakeun parupuyan. Budakna Bi Ocok teu talangké deui, da hayangeun indungna gancang cageur. Nu saurang nyadiakeun parupuyan, anu saurang deui mah meuli menyan ka warung, anu duaan deui dibantuan ku tatanggana mindahkeun indungna ti kamar ka tengah imah.

Sanggeus dipariksa ku Bah Minta, nya kapanggih waé sabab musabab Bi Ocoh katarajang panyakit anéh téh. Ceuk Bah Minta éta mah lain panyakit biasa. Jadi moal bisa diubaran ku ubar ti warung atawa dokter. Da panyakit ieu mah kusabab aya mangkeluk anu teu katempo anu ngarasa kanganggu ku kalakuan Bi Ocoh.

Tampian

Ahirna mah Bi Ocoh téh ku Bah Minta dijampé. Disieuhkeun mangkeluk anu teu katempona. Ngajampéna ogé lumayan lila, sigana mah Bah Minta jeung éta mangkeluk anu ngaganggu atawa ngarasa kanggu ku Bi Ocoh téh keur silih tawar. Haseup mani ngebul tina parupuyan anu aya di hareupeun Bah Minta anu keur nyanghareupan Bi Ocoh anu ngedeng dina samak bari diharudung ku samping. Ku Bah Minta, éta haseup téh sakali-kali mah ditiup supaya keuna kana awakna Bi Ocoh. Ari Bi Ocoh mah cicing waé, ngan ukur panonna anu gular-giler. Teuing sadar teuing henteu. Da cicing waé teu nyarita.

Ari anak-anakna Bi Ocoh mah ngariung waé di deukeuteun Bi Ocoh. Anu saurang mah, anu awéwé, mani carinandak. Jigana mah sieun indungna kukumaha. Anu tiluan deui mah, da lalaki, caricing waé bari melong ka Bah Minta. Sedengkeun tatangga séjénna aya anu dariuk di tengah imah, ngariung. Aya ogé anu ngadon nangtung di lawang panto nyérangkeun anu keur dirariung. Nu teu kakabagéan tempat, ngariung di buruan bari ngalobrol pating kecewis.

Anu didago-dago téh ahirna mah datang ogé. Bah Minta terus eureun ngajampéna. Terus Bah Minta ménta supaya Bi Ocoh ulah ngalakukeun deui pagawaéan anu geus dipigawéna tadi isuk-isuk. Bi Ocoh ngan ukur unggeuk.
Bah Minta ménta cai hérang kanu gelas. Sanggeus disadiakeun ku anakna Bi Ocoh, Bah Minta ngajampé éta cai. Sanggeus réngsé Bah Minta nitah supaya éta cai dina gelas téh diinumkeun ka Bi Ocoh. Budak Bi Ocoh anu panggedéna teu talangké deui.

“Tungguan waé nepi ka beurang. Sugan bisa gancang cageur.” Ceuk Bah Minta bari nangtung terus pamitan kanu boga imah. Nu séjénna, tatanggana Bi Ocoh balubar baralik ka imahna séwang-séwangan. Aya ogé anu neruskeun pagawéanana di kebon.

Anaking


Deudeuh teuing anaking, anak aing
Lalampahan bet ngarempak anu dipahing
Nyorang jalan anu gurawes lamping
Naha teu sieun kitu lamun teu cicing
Lamun leupas kadali, henteu eling

Ti leutik, teu weleh diatik dididik
Teu weleh mepeling mere pangeling sanajan saeutik
Kana kaalusan teu weleh satuhu, ngiclik
Teu weleh beubeunangan lamun balik
Pangarti teu weleh nambahan, terus diulik

Manjing rumaja, harepan terus nyaliara
Masing jadi jalma anu mawa ajen kulawarga
Hirup reujeung batur tetep natangga
Sagala henteu ngan ukur jadi cocoba
Indit reujeung balik henteu pasalia

Nete taraje nepikeun ka gede baleg tampele
Harepan minuhan mani ku gede hate
Harepan beurang peuting tetep mepende
Harepan nu jadi kanyataan lain pere
Mudah-mudahan henteu talangke diengke-engke

Harepan tinggal harepan, nu pamohalan
Kanyataan pasalian reujeung pikiran
Kahayang ukur cicing dina emun-emunan
Jugjugan mengpar ngencar tina tujuan
Naha…, atuh naha, bet robah udagan

(Dicutat tina: http://www.facebook.com/amid.abdul.malik.imanuddin?ref=profile#!/notes/amid-abdul-malik-imanuddin/anaking/411429281893)