Sunda anu Jadi Ngaran Tempat di Indonesia


Waktu diajar pangajaran IPS hususna Géograpi di sakola sedeng (SMP), aya rasa bungah mangsa diajar ngeunaan pulo-pulo anu aya di Indonésia. Salaku urang Sunda, henteu bungah kumaha, da dina pangajaranana ngaran Sunda téh disabit-sabit katut dipaké pikeun ngaran sababaraha tempat anu aya di Indonésia. Bener ieu mah, ngaran Sunda téh dipaké pikeun ngaran sababaraha tempat di Indonesia.

Waktu diajar ngeunaan pulo-pulo anu aya di Indonésia, éta pulo-pulo (kumpulan pulo) anu aya di Indonésia téh kabagi jadi dua jinis pulo, nyaéta Sunda Gedé jeung Sunda Leutik. Pulo-pulo anu kaasup pulo Sunda Gedé nyaéta pulo Sumatera, Pulo Jawa jeung Pulo Kalimantan. Sedengkeun ari Sunda Leutik ngawengku pulo-pulo anu laleutik saperti pulo Bali, pulo Madura jeung pulo laleutik séjénna. Jadi ngaran Sunda téh baheula mah dipaké pikeun ngaran kumpulan pulo-pulo di Indonésia.

Pulo-pulo anu aya di Indonesia

Salian ti éta aya ogé anu ngaranna Dangkalan Sunda. Ieu mah mangrupakeun ngaran pikeun tempat di laut anu rada déét di wewengkon Indonésia bagéan kulon. Laut anu rada déét urut daratan anu kaeléb ku cai laut anu misahkeun pulo Sumatera, pulo Jawa jeung pulo Kalimantan disebutna téh Dangkalan Sunda.

Jadi, aya rasa bungah waktu kecap Sunda dipaké pikeun ngaran-ngaran anu aya di Indonésia, lain wungkul ngaran pikeun wewengkon Sunda wungkul.

Budak anu Masantrén (Santri) mah Jaragoan


Baheula mah anu aya hiji hal anu matak gimir jeung dipikasieun téh. Anu dipikasieun téh lamun panggih jeung jalma atawa budak/rumaja anu réngsé masantrén (santri). Lain kukumaha, anu dipikasieunna téh sieun kalawan teu dihaja naon anu dipigawé atawa diucapkeun matak nyeri atawa matak ngaganggu ka éta jalma/budak anu réngsé masantrén téa.

Ceuk béja ti kolot atawa tina obrolan jalma anu dipikolot, cenah anu réngsé masantrén mah rata-rata jaragoan. Réngsé masantrén téh lain ngan ukur meunang élmu agama atawa bagbagan agama wungkul, tapi miboga kasaktén anu lain joré-joré. Sanajan ngan ukur ngebutkeun carécét (sapu tangan), jalma anu dituju atawa jalma anu disinghareupan ku éta lulusan pasantrén bisa jadi ngarumpuyuk tanpa tangan pangawasa. Éta téh ngan ukur ku ngebutkeun carécét wungkul. Komo deui lamun leuwih ti éta.

Santri anu keur masantren

Ku kaayaan ieu, tangtuna ogé matak hemar-hemir ka jalma anu teu nyaho di nanaon. Nya kaasup kuring. Nu matak, lamun bisa mah henteu panggih jeung jalma anu lulusan pasantrén. Sieun pas dina panggihna manéhna ngebutkeun carécét di hareupeun kuring. Atuh lamun dina kituna téh, kacida bahyana atawa bingungna pikeun kuring.

Ngan untung éta mah jaman baheula, jaman tacan apal dinanaon. Tacan apal di temah wadi, tacan apal kumaha kahirupan sabenerna.

(Gambar meunang nginjeum ti http://azizmoursall.files.wordpress.com/2011/08/ssa41533.jpg)

Kecap Babawaan Barang (Barangbawa)


Dina babawaan atawa barangbawa, loba pisan rupana (hususna béda ngaran babawaan/barangbawa). Rupa-rupana téh gumantung kana kumaha cara mawana jeung ngagunakeun naon mawana. Jadi anu ngabédakeunana téh kumaha cara mawana (ngagunakeun parabot/alat babantu naon) jeung maké naon mawana (maké anggahota awak naon mawana). Béda cara mawa bisa ngakibatkeun bédana ngaran babawaan. Pon kitu deui reujeung bédana maké anggahota awak ngakibatkeun bédana ngaran ogé.

Jalma keur nanggung suluh
  1. Nyuhun. Lamun mawa barang éta barangna téh diteundeun di luhureun sirah saperti mawa parab domba sabeungkeutan dina luhureun sirah.
  2. Manggul. Mawa barang dina taktak.
  3. Nanggung. Mawa barang atawa babawaan dina takatak bari maké rancatan. Barang anu ditanggung dibagi dua diteundeun atawa ditalian kana tungtung rancatan.
  4. Nyumiat. Mawa barang maké taktak bari maké rancatan. Ngan barang anu dibawana henteu dibagi dua sakumaha nanggung. Barang anu dibawana dihijikeun dikaitkeun atawa ditalian dina hiji tungtung rancatan. Rancatan anu dipakéna biasana mah anu panjang, pikeun nyaimbangkeun beuratna babawaan.
  5. Nogéncang. Sarua reujeung nyumiat.
  6. Ngagotong. Mawa barang ku duaan (dua urang jalma). barang anu dibawana biasana mah dihijikeun ditalian atawa digantungkeun kana rancatan. Barang anu dibawa diteundeun di tengah-tengah rancatan. Tungtung rancatan dipanggul ku dua urang jalma maké taktak.
  7. Mundak. Mawa barang langsung dina taktak atawa punduk.
  8. Nanggeuy. Mawa barang dina leungeun anu ditanggeuykeun ka luhur.
  9. Ngajingjing. Mawa barang maké leungeun kalawan ditalian atawa maké wadah.
  10. Ngélék. Mawa barang kalawan diselapkeun kana kélék. Barang anu dibawana biasana mah leutik jeung hampang.
  11. Ngagandong. Mawa barang dina tonggong, bisa dicekelan maké leungeun atawa ditalian. Talina bisa maké tali biasa atawa maké samping.
  12. Mangku. Mawa barang atawa barangbawa make leungeun jeung diteundeun diluhureun atawa palebah beuteung.

(Gambar meunang nginjeum ti http://www.unpad.ac.id/wp-content/uploads/2010/12/nanggungsuluh.jpg)

Silih Ragangan jeung Silih Hargaan


Dina hirup kumbuh reujeung batur atawa tatangga dina kahirupan masarakat, teu bisa leupas tina kahayang jeung pasipatan anu sipatna sorangan-sorangan. Unggal jalma miboga kahayang jeung pasipatan séwang-séwangan. Anu tangtuna ogé tacan tangtu antara hiji jalma reujeung jalma séjén téh sarua. Tacan tangtu naon anu dipikaresep ku hiji jalma, dipikaresep ogé ku jalma séjén. Tacan tangtu naon anu dipikaceuceub ku hiji jalma, sarua dipikaceuceub ku jalma séjén.

Kusabab kitu, hiji jalma henteu bisa maksa jalma séjén pikeun miboga kahayang jeung pasipatan anu sarua reujeung manéhna. Dina kahirupanana kudu miboga sipat silih ragangan jeung silih hargaan. Ngaragangan jalma séjén, ngahargaan nu lian. Lamun papada jalma geus miboga pasipatan silih ragangan jeung silih hargaan, kahirupan papada jalma bakal tengtrem, jauh tina pacogrégan.

Silih ragangan diantara papada jalma

Dina ngaragangan jalma séjén sabenerna mah sarua reujeung ngaragangan atawa ngahargaan diri sorangan. Hiji jalma bakal ngaragangan lamun manéhna diragangan. Hiji jalma bakal ngahargaan ka jalma anu ngahargaan. Jadi aya kakait anu bulak-balik. Jalma anu ngaragangan atawa ngahargaan, bakal diragangan atawa dihargaan ku jalma séjén. Jadi sabenerna mah, balik deui ka jalma-jalmana. Lamun hayang diragangan atawa dihargaan ku jalma séjén, taya deui cara anu alus tibatan kudu ngaragangan jeung ngahargaan jalma séjénna.

(Gambar meunang nginjeum ti http://betigaklaten.files.wordpress.com/2007/09/kids21.gif)