Naha jeung Naha


Naha kawas nu dikurung,
Naha nolak pangjurung,
Naha bet ngahurun balung,
Naha cicing na bangbarung,

Naha paromanna nguyung,
Naha embung jucung,
Naha kudu disurung-surung,
Naha era ku pangambung,

Naha siga lain ka indung,
Naha teu sieun panundung,
Naha da lain patung,
Naha pinuh kabingung,

Naha jadi pundung,
Naha bet kerung,
Naha nyumput na karung,
Naha siga dialung-alung,

Naha dikongkoyang ku sarung,
Naha lain gera padungdung,
Naha embung tarung,
Naha da bakal boga sirung

(Dicutat tina: http://www.facebook.com/note.php?note_id=10150089998476894)

Ulah Salah dina Ngalarapkeun Basa


Kuring nanya ka Mang Émed, “Éta téh putra sanés?”
Témbal Mang Éméd, “Muhun ieu mah pun anak.”

Inget kana kasauran pun guru, dina ngagunakeun basa téh masing tarapti, ulah nepikeun ka patukeur. Kitu saurna téh. Kudu nerap kana undak-usuk basana. Lamun ngobrol reujeung batur jeung saluhureun, kudu make basa anu merenah. Basa pakena batur kudu dipake pikeun batur. Basa pikeun sorangan kudu dipake pikeun sorangan. Ulah nepikeun ka pahili, basa pikeun batur dipake pikeun sorangan. Kitu deui sabalikna, basa pikeun sorangan dipake pikeun batur.

Budak
Jadi ulah nepikeun ka pahili ngagunakeun basa. Lamun nepikeun ka pahili teh, bisi batur anu diajak ngobrolna salah harti. Leuheung lamun baturna papada teu ngarti kana cara-cara ngagunakeun unduk basana, jadi moal apaleun yen eta kekecapan teh salah. Jeung leuheung lamun batur ngarti kana anu dipimaksud ku sorangan sanajan basa anu digunakeunana salah ngalarapkeunana.

 

Contona waé, kecap budak atawa anak. Budak sorangan reujeung budak batur, tangtuna waé béda dina ngalarapkeunanana dina obrolan. Lamun budak sorangan mah disebutna téh apanan: pun anak, sedengkeun lamun budak batur disebutna téh putra. Jadi lamun pahili mah bisa-bisa anak batur diaku anak sorangan, atawa anak sorangan diakuna anak batur (teu ngaku ka anak sorangan).

Kumaha lamun nyebut anu pahilina teh anu jadi pamajikan atawa salaki?

Susah ogé geningan maké Basa Sunda téh nya?

Ngaran Kadaharan Dumasar kana Cara Molahkeunana


Ieu mah husus ngeunaan ngaran kadaharan anu diolah heula. Lain kumaha cara ngolahkeun éta kadaharan. Ngan cara ngolah atawa molahkeun éta kadaharan, mangaruhan kana ngaran éta kadaharan.

Teu saeutik ngaran kadaharan anu diolah, nyokot tina cara molahkeunana. Kusabab kitu, teu matak hémeng lamun aya dua rupa kadaharan sanajan bahan anu dipakéna sarua, lamun cara molahkeunana béda mah bisa béda ngaranna. Contona waé aya anu ngaranna Cilok reujeung Ciréng. Duanana bahan asalna mah sarua waé nyaéta tina aci. Anu ngabedakeunana teh anu hiji mah disebut Cilok téh kusabab éta Acina teh dicolok jadi waé ngaranna téh Cilok, anu hartina Aci Dicolok. Sedengkeun ari Ciréng, asalna tina kecap Aci Digoréng.

Comro

Anu séjénna, diantarana waé:

  1. Réngkol, tina kecap goréng engkol. Ieu teh mangrupakeun ngaran séjén pikeun kadaharan bala-bala.
  2. Comro, asalna tina kecap Oncom di Jero. Sakumaha ngaranna, kadaharan ieu mah dijieunna tina sampeu meunang marud anu dijerona téh diteundeunan oncom anu disamaraan meunang ngaréndos.
  3. Longah, asalna tina kecap Bolong di Tengah. Nyaéta kadaharan tina aci sampeu anu wangunana buleud, di tengahan dibolongan.
  4. Sukro, nyaéta asalna tina kecap Suuk di jero. Ieu mah kadaharan anu jerona téh suuk dibulen ku tipung.

(Asal poto: http://kuliner.ilmci.com/wp-content/uploads/2010/05/comro.jpg)

Hirup Jalma Reujeung Huripna


Hirup jalma mah pasti reujeung huripna.

Sok remen ngadéngé éta kecap téh. Utamana ti sesepuh atawa kokolot. Sesepuh anu méré piwejang atawa naséhat ngeunaan kahirupan, biasa maké éta kalimah. Ngan, naon atuh hartina? Naon bédana antara hirup reujeung hirup téh? Naha bédana téh lain ngan ukur béda tempat neundeun hurup i jeung u wungkul?

Sigana anu apal mah sesepuh/kokolot wungkul.

Ngan bisa diimpleng wungkul naon bédana jeung naon hartina. Sigana wungkul ieu mah.

Bisa kitu disaruakeun reujeung kalimah: ceuli reujeung pangdengena; irung reujeung pangambeuna; panon reujeung panénjona. Lamun sarua (ieu mah lamun sarua), bisa kaharti ogé maksud éta kekecapan kokolot téh. Jalma hirupna téh reujeung kahirupanana (huripna). Jalma bisa hirup kusabab dibéré bekel reujeung cara ngalakonan kahirupanana.

Sakumaha kekecapan ceuli reujeung pangdéngéna. Ceuli anu sampurna mah moal bisa dipisahkeun tina kecap ngadéngé. Ceuli dipake pikeun ngadéngé. Pon kitu deui reujeung irung dipaké pikeun ngambeu, sedengkeun panon pikeun nénjo atawa nempo. Eta anu sampurna. Lamun anu teu sampurna mah, biasana moal bisa dipaké nanaon. Sanajan ngabogaan ceuli, aya sawatara jalma anu teu bisa dipaké ngadéngé. Sababna mah bisa rupa-rupa: naha kusabab cilaka, atawa tatu atawa pamawa ti keur orok kénéh. Ngan normalna, éta téh sapakét: lamun ngabogaan ceuli pasti reujeung pangdéngéna. Da keur naon boga ceuli ogé lamun teu bisa dipaké ngadéngé mah.

Hirup Hurip Jalma

Ari kahirupan kumaha atuh? Heueuh hirup jalma téh reujeung huripna?

Jalma anu hirup pasti miboga bekel pikeun ngalakonan hirupna. Sagala anu diperlukeun pikeun ngajalankeun kahirupanana geus diayakeun atawa geus nyampak. Sagala pangabutuhna geus disadiakeun. Jalma hirup perlu rejeki, pasti geus disadiakeun atawa geus boga cawisanana. Pokona mah sagala anu diperlukeun pikeun kahirupan jalma pasti geus disadiakeun. Ngan anu kudu jadi catetan, unggal jalma ngabogaan cawisan séwang-séwangan, anu bisa waé béda-béda. Jadi dina ngajalankeun kahirupanana jalma teu kudu hariwang haringhang ngeunaan kahirupanana. Ulah sieun kakurangan, ulah sieun teu kabagéan.

Disagédéngeun bekel kahirupan anu kudu dicumponan pikeun ngajalankeun kahirupanana, anu sipatna katempo reujeung geus umum pikeun kabéhan jalma, aya ogé hal séjénna. Sakumaha kekecapan anu saméméhna: ceuli reujeung pangdéngéna (ceuli pasti ngabogaan mangpaat pikeun ngadéngé), hirup jalma ogé ngabogaan hal anu sarua. Hirup jalma téh pikeun hurip. Jalma ngalakonan hirup téh pasti ngabogaan mangpaat pikeun hurip jalma. Ngan hurip jalma téh naon atuh? Pikeun naon atuh hirupna jalma téh?

(Nyambung)

Babalédogan ku Batu kana Cai Balong


Babalédogan ieu mah biasana dipigawéna di tampian anu aya balongan. Balong anu dipakéna téh kudu anu lega atawa panjang. Tujuanana supaya ngabogaan ambahan pikeun malédogkeun batu atawa kenténg atawa taneuh anu dibalédogkeunana. Kaulinan ieu mah biasana ngan ukur dipigawé waktu nungguan cai suwung atawa bagéan mandi di tampian. Lamun tampianana pinuh, nya bisa maén babalédogan heula. Maén babalédogan kana cai ieu mah tujuanana nyaéta supaya batu atawa kenténg atawa naon waé anu dibalédogkeunana téh bisa anjleng-ajlengan dina cai nepikeun ka sababaraha ajlengan. Anu alus mah nyaéta anu batu dibalédogkeunana téh bisa nepikeun ka sababaraha kali ajlengan.

Dina prak-prakanana, bisa jadi lomba atawa paalus-alus diantara barudak anu maénna. Anu panglobana ajlengan, éta anu onjoy atawa anu meunang. Ngan meunangna ieu sawates agul wungkul, teu nepikeun ka meunang hadiah nanaon. Anu jadi catetan, teu kabéh batu atawa kenténg anu dibalédogkeun bisa ajleng-ajlengan di luhureun cai balong. Da lolobanana lain ngajleng tapi kalahka tilelep ka jero balong.

Babalédogan kana cai balong

Lamun hayang bisa ajleng-ajlengan téh, kudu bisa milih bahan anu bakal dibalédogkeunana reujeung cara malédogkeunana. Bahan anu bisa dipaké biasana mah batu anu rada lémpar atawa ipis atawa milih kenténg anu dibaledogkeunana. Dina cara malédogkeunana ogé kudu luyu jeung cara malédogkeun anu alus. Cara malédogkeunana lain dipelentungkeun, tapi dibalédogkeunana kudu datar jeung kudu tarik malédogkeunana.

Lamun bener carana, éta batu anu dibalédogkeun téh henteu langsung tilelep waktu keuna kaca cai, tapi ngajleng. Lamun geus ngajleng kitu, bakal keuna deui kana cai. waktu keuna deui kana cai, anu alus pisan mah henteu tilelep, tapi ngajleng deui. Kitu saterusna nepikeun ka tilelepna. Ajlengan anu biasana mah paling tilu atawa opat kali ajlengan.

Kakawihan Barudak: Ayun Ambing


Ayun ambing, ayun ambing
ayun ambing lila nyaring
mana nyaring ku disanding
ayun puntang, ayun puntang
ayun puntang lila hudang
mana hudang ku disorang

(Dicutat tina: http://www.facebook.com/note.php?note_id=384326600734)

Kakawihan séjénna:

  1. Kakawihan Barudak: Hét Hét Embé Janggotan
  2. Kakawihan Barudak: Prang Pring
  3. Kakawihan Barudak: Acung-acungan
  4. Kakawihan Barudak: Nang Ning Nang
  5. Kakawihan Barudak: Olé-oléan
  6. Kakawihan Barudak: Néngnongnéngjak
  7. Kakawihan Barudak: Trang-trang Kolentrang
  8. Kakawihan Barudak: Surser
  9. Kakawihan Barudak: Sieuh-sieuh
  10. Kakawihan Barudak: Nanggerang – Nanggorek
  11. Kakawihan Barudak: Galah Ginder
  12. Kakawihan Barudak: Oyong-oyong Bangkong
  13. Kakawihan Barudak: Punten Mangga
  14. Kakawihan Barudak: Bang Bang Kalima Gobang
  15. Kakawihan Barudak: Sakentrung
  16. Ayang Ayanggung

Paculna Henteu Ngalagu


“Wah atuh isukan moal bisa. Soalna paculna henteu ngalagu.”

Mun ras inget ka pun aki, salasahiji anu dipikainget téh nyaéta kekecapan anu di luhur éta. Mangsa wanci ninggang peuting, aya tatangga datang ka imahna pun aki. Eta tatangga téh ménta pun aki pikeun mantuan macul di sawahna. Nya témbal pun aki téh kitu, cenah mah moal bisa lamun isukan mah da paculna henteu ngalagu.

Pacul keur dipake macul di kebon

Harita mah hayang seuri téh. Hayang seurina, nya da henteu hayang seuri kumaha. Piraku aya pacul bisa ngalagu? Apanan ngalagu mah sarua reujeung nyanyi lain? Atawa kecap sasaruan séjénna mah aya nembang jeung ngawih. Kitu lain?

Ngan ku pun aki mah kecap ngalagu téh bet disurupkeun reujeung pacul sagala. Lamun aya pacul henteu ngalagu, hartina aya ogé pacul anu ngalagu. Harita kebeneran waé pacul pun aki téh henteu ngalagu. Da lamun bisa ngalagu mah jigana moal nolak pangajak tatangga téa pikeun mantuan magawé di sawah. Da geus jadi pagawéan di lembur mah lamun kana macul téh. Komo deui lamun mantuan batur mah, lamun henteu dibayar ku duit téh bisa ogé éta tatangga téh malik mantuan macul deui.

Balik deui kana kecap ngalagu. Lamun diterapkeun kana pacul mah ngalagu téh sapertina lain miboga harti nyanyi atawa nembang. Naon atuh?

Nilik kana kaayaanana, pacul téh ngabogaan mangpaat pikeun macul. Pacul pikeun macul naha arék di kebon atawa sawah. Jadi kailaharanana pacul téh nyaéta pikeun macul. Lamun henteu ilahar atawa eukeur aya masalah atawa eukeur gangguan, éta pacul téh henteu bisa dipaké macul, naha kusabab rompang seuseukeutna atawa potong leungeun paculna. Lamun aya masalah eta mah, pacul teh teu bisa dipake macul.

Dina kajadian ieu, pacul henteu ngalagu téh hartina mah, sigana, paculna henteu bisa dipaké macul. Kusabab éta, pun aki nolak pangajak tatangga téa pikeun mantuan macul.

Lamun kitu mah, ngalagu téh bisa dipaké sakumaha hancenganana. Lamun paculna ngalagu, hartina pacul téh bisa dipaké macul.