Kakawihan Barudak: Nanggerang – Nanggorek


Yu batur urang ulin ka Nanggerang
ah embung sieun lila teuing beurang
keun atuh ambéh umur urang panjang
nu panjang Nini Aki Balangantrang
Leuleui leui leuleu leuleuyang aya mojang geulis pisan
Yu batur urang ulin ka Naggorék
ah embung Nanggorék mah lila poék
keun atuh ambeh seubeuh ngelékéték
lékéték embung sieun bareuh kelek
Leuleuileuyang aya bujang teu uyahan

(Dicutat tina: http://www.facebook.com/note.php?note_id=384326600734&comments)

Kakawihan séjénna:

  1. Kakawihan Barudak: Ayun Ambing
  2. Kakawihan Barudak: Hét Hét Embé Janggotan
  3. Kakawihan Barudak: Prang Pring
  4. Kakawihan Barudak: Acung-acungan
  5. Kakawihan Barudak: Nang Ning Nang
  6. Kakawihan Barudak: Olé-oléan
  7. Kakawihan Barudak: Néngnongnéngjak
  8. Kakawihan Barudak: Trang-trang Kolentrang
  9. Kakawihan Barudak: Surser
  10. Kakawihan Barudak: Sieuh-sieuh
  11. Kakawihan Barudak: Galah Ginder
  12. Kakawihan Barudak: Oyong-oyong Bangkong
  13. Kakawihan Barudak: Punten Mangga
  14. Kakawihan Barudak: Bang Bang Kalima Gobang
  15. Kakawihan Barudak: Sakentrung
  16. Ayang Ayanggung

 

Ngaran Patempatan di Pasawahan Katut Walungan


Istilah-istilah ngaran tempat anu biasa digunakan di wewengkon pasawahan reujeung daerah anu aya caian, diantarana wae:

  1. Basisir, tempat di sisi laut.
  2. Babantar, bagian walungan anu lega sarta déét.
  3. Bojong, lahan anu nyodor ka sisi walungan tur gédé.
  4. Bobojong, jojontor taneuh anu nyodor ka cai, biasana aya di sisi walungan.
  5. Embel, ranca nu jero jeung di beulah luhurna pinuh ku jujukutan.
  6. Jontor, taneuh anu nyodor ka laut.
  7. Kubangan atawa kubang, tempat nu ledok (biasana di sawah atawa di balong) paranti mandi munding.
  8. Kamalir, jalan cai leutik.
  9. Kobakan, lobang di tegalan anu aya caian.
  10. Karéés, tempat di sisi walungan anu réa keusikan.
  11. Legon, daerah di basisir anu ngelok saeutik ka darat, sarupa teluk ngan leuwih leutik.
  12. Leuwi, bagian walungan anu leuwih jero jeung lega.
  13. Muhara/muara, tuntung walungan (di hilir) tempat patepungna walungan jeung laut, atawa tempat patepungna walungan leutik jeung walungan nu leuwih gedé.
  14. Parigi, jalan cai nu ngahaja meunang nyieun.
  15. Parung, bagian anu déét di walungan jeung dihapit ku leuwi.
  16. Rora, sarupa susukan (cai ngocor) nu aya di leuweung.
  17. Sabang, taneuh darat nu dihapit ku dua walungan.
  18. Sungapan, tempat ngalirkeun cai ti walungan ka sawah.
  19. Saké, walungan leutik.
  20. Seler, walungan leutik.
  21. Situ, sarupa balong ngan leuwih lega.
  22. Sirah cai, tempat kaluarna cai nyusu nu engkéna bakal jadi walungan.
  23. Solokan, susukan.
  24. Tanjung, taneuh nu nyodor ka laut.
  25. Tétélar, taneuh di tengah sawah anu heunteu kahontal ku cai.
  26. Wahangan, walungan.

(Dicutat kalawan diropea tina http://sunda.garutkab.go.id/pub/static_menu/detail/ngamumule_sesebatan_patempatan)

Kecap Panganteur


Kecap panganteur atawa anteuran teh mangrupakeun hiji kabeungharan kecap anu aya dina basa Sunda. Da di sejen basa mah tacan tangtu reujeung loba anu disebut kecap anteuran ieu teh. Sakumaha ngaranna, kecap anteuran teh pikeun nganteurkeun kecap sejenna supaya kecap eta teh leuwih anteb dina diucapkeunana. Dina wangunan kalimah anteuran mah ngan diwangun ku dua kecap nyaeta kecap ateuran ditambah ku kecap anu dianteurkeunana, kajaba dina kecap kaayaan anu bisa jadi tilu kecap atawa leuwih, gumantung kana kecap kaayaan anu dianteurkeunana. Kecap anu dianteurkeunana aya dua rupa nyaeta kecap kaayaan reujeung kecap pagawean. Kecap panganteur diteundeunna di hareupeun kecap anu dianteurkeunana. Dina nerapkeunana ieu kecap geus aya katangtuan pikeun hiji kecap anteuran teh pikeun nganteurkeun kecap anu geus tangtu. Sanajan kitu hiji kecap bisa ngabogaan leuwih ti hiji kecap anteuran. Conto-conto kecap anteuran teh diantarana wae:

Kecap Pagawean

  • bus asup
  • nyah beunta
  • nging/hing ceurik
  • segruk ceurik
  • am dahar
  • jol datang
  • rap dibaju
  • deker digawé
  • gék diuk
  • reg eureun
  • geleber hiber
  • sedut/dut hitut
  • kuniang hudang
  • belenyéh/nyéh imut
  • gedig indit
  • léos indit
  • kécéwér/wér/cer kiih
  • blug labuh
  • beretek/berebet lumpat
  • jleng luncat
  • geleser maju
  • belewer malédog
  • brus mandi
  • térékél naék
  • gampleng nampiling
  • blak nangkarak
  • jung nangtung
  • sebrut narajang
  • habek neunggeul
  • lek neureuy
  • lar ngaliwat
  • bluk ngangkuban
  • biur ngapung
  • golédag ngedeng
  • gewewek ngégél
  • réngkénék ngigel
  • leguk/regot nginum
  • burusut ngising
  • pok ngomong
  • celengkeung ngomong
  • trét nulis
  • gaplok nyabok
  • gap nyagap
  • sirintil nyampeurkeun
  • gantawang nyarékan
  • kerewek nyekel
  • cong nyembah
  • crot nyiduh
  • celengok nyium
  • kop nyokot
  • bluk nyuuh
  • reup peureum
  • dug saré
  • barakatak seuri
  • ceuleukeuteuk seuri
  • cakakak seuri
  • cikikik seuri
  • lep teuleum
  • eureuleu teurab
  • clak tumpak
  • luk tungkul
  • jrut turun
  • nyot ngenyot
  • pelenyun udud
  • cat unggah
  • orolo utah

Kecap Kaayaan

  • beledug bitu
  • beleték peupeus
  • beletok potong
  • béréwék soék
  • bray beurang
  • bray muka
  • bray caang
  • breg hujan
  • cep tiis
  • gejebur kana cai
  • jedak diadu
  • jeduk tidagor
  • jegug sora anjing
  • jegur sora marieum
  • jentréng kacapi
  • jep jempé
  • jeprut pegat
  • kecebuk sora cai
  • kecemplung kana sumur
  • kepluk murag
  • kérésék sora daun
  • ketruk sora sapatu
  • les leungit
  • paralak hujan
  • pédénghél keuheul
  • peledek bau hitut
  • pes pareum
  • pleng ambleng
  • plong ngemplong
  • prung pegat
  • prung ngamimitian
  • pudigdig ambek
  • rekét sora panto
  • rob ngarogrog
  • rup dirungkupan
  • seguk sora kolécér
  • semprung pegat
  • sruk-srék sora ragaji
  • trong kohkol

(Dicutat tina http://su.wikipedia.org/wiki/Kecap_%28Basa_Sunda%29)

Ngadongdon


Ukur dina kongkolak panon
Silih aber bebendon
Sanajan ngan ukur guyon
Hahalang silih polonyon

Mata bati carinakdak
Mun ras inget kana ketak
Sagala mani dikotektak
Dibarung ku sesentak

Kari tuur ngaroroncod
Asa diri nu ngadedod
Prak tumarima ieu kokod
Sugan henteu terus noyod

Ampun anu kasuhun
Hampuran nya paralun
Nyanggakeun gera tuyun
Kukumaha ge moal manyun

Dicutat tina: http://www.facebook.com/note.php?created&&suggest&note_id=414761561893#!/note.php?note_id=414761561893)

Ngaran Patempatan di Pagunungan


Dina perkara tempat, aya sababaraha istilah anu osok dipake pikeun ngaran hiji tempat. Ngaran ieu teh biasa gumantung kana kaayaan tempatna. Hiji tempat reujeung tempat sejenna osok ngabogaan istilah atawa ngaran anu beda-beda. Istilah-istilah anu di handap ieu mah biasa dipake pikeun patempatan di wewengkon pagunungan jeung pileuweungan.

Pagunungan
  1. Bubulak/bulakan, tempat nu pinuh ku jujukutan nu aya di pasir atawa di lamping gunung.
  2. Dungus, gundukan tatangkalan laleutik jeung (rada) rembet, biasana ayanan di leuweung.
  3. Gawir, taneuh anu nangtung anu aya di sisi jungkrang.
  4. Geger, tonggoh gunung anu manjang.
  5. Gerembel, kumpulan tatangkalan nu rada rembet, tapi teu biasa dipaké nyumput sasatoan.
  6. Guha, liang dina taneuh anu rada gede anu bisa diasupan ku jalma.
  7. Hunyur, imah rinyuh atawa taneuh nu mucunghul, pasir leutik.
  8. Huma, sawah di darat atawa kebon nu dipaké melak paré ngan tara dikocoran cai.
  9. Jami, taneuh urut pepelakan pare di darat (huma) anu geus teu disambut deui.
  10. Jungkrang, tempat legok anu jero sarta gurawes.
  11. Kebon, taneuh darat nu dipaké melak rupa-rupa pepelakan.
  12. Landeuh, taneuh atawa tempat nu leuwih handap ti tempat urang cicing.
  13. Lebak, tempat nu leuwih handap.
  14. Léngkong atawa Léngkob, tempat legok jeung jero di antara dua lamping.
  15. Leuweung, tempat anu lega tur dipinuhan ku tatangkalan anu henteu ngahaja dipelak.
  16. Leuweung awi, leuweung anu lolobana dipinuhan ku rungkun awi.
  17. Leuweung geledegan atawa Leuweung gerot, leuweung anu tacan kasaba ku jalma kusabab masih keneh aheng, tatangkalana galede reujeung loba sato galak.
  18. Lamping, taneuh anu dengdek atawa tempat di gunung antara puncak jeung tutugan.
  19. Monggor, daerah sarupa pasir ngan leuwih leutik tur leuwih handap.
  20. Mumunggang gunung, taneuh di luhur gunung anu rada datar.
  21. Nagrak, taneuh nu luhur sarta angar.
  22. Negla, tempat nu lega sarta teu kahalangan ku tatangkalan.
  23. Pasir, sarupa gunung, ngan leuwih leutik sarta leuwih handap.
  24. Punclut, taneuh pangluhurna dina gunung atawa pasir.
  25. Reuma, taneuh darat urut huma nu geus teu dipaké.
  26. Sampalan, tegal di leuweung tempat sato jarah.
  27. Samida, leuweung nu dikaramatkeun.
  28. Somang, jurang gurawés sarta jero.
  29. Tegalan, taneuh lega tur rata jeung sabagian gedé pinuh ku jujukutan.
  30. Tonggoh, taneuh atawa tempat anu leuwih luhur tibatan tempat anu eukeur dicicingan.
  31. Tutugan gunung, bagean gunung panghandapna.