Tutuwuhan Obat


Tutuwuhan anu jaradi di sakurilingeun, mun ditalungtik mah sabenerna kacida loba pisan mangfaatna pikeun harirupan jalma-jalma. Aya tutuwuhan anu dimangfaatkeun tangkalna. Aya oge anu dimangfaatkeun buahna. Aya oge anu dimanfaatkeun daunna jadi lalab. Aya oge anu dimangfaatkeun beutina.

Ari cara ngamangfaatkeun aya anu dijadikeun kai tina tangkalna atawa suluh, aya anu dijadikeun kadaharan (buah, daun jeung beutina), aya oge anu dijadikeun bahan obat-obatan, naha daunna atawa getahna jeung bagean tutuwuhan sejenna.

Daun seureuh bisa dijieun obat

Mun ditataan mah dan lumayan loba pisan tutuwuhan anu bisa dijadikeun obat teh, naha arek langsung jadi obat atawa kudu diolah atawa dikokolakeun heula. Kauntungan obat tina tutuwuhan ieu nyaeta beda jeung obat meunang meuli ti warung. Obat-obatan tina tutuwuhan mah henteu kacampuran ku zat kimia atawa zat tambahan.

Salian ti eta oge, obat-obatan ieu lumayan murah oge (mun embung disebut teu kudu mayar), asal daek melak atawa neanganana.

Naon wae atuh tutuwuhan anu bisa dijadikeun obat teh? Jeung panyakit naon wae anu bisa diobatanana…?

Sakadang Kuya jeung Sakadang Maung


Dina hiji poe Sakadang Kuya ulin ka sisi basisir. Manéhna cicing di handapeun tangkal kalapa, katebak ku angin laut. Aya ku nimat. Bakating ku genah, nepi ka nundutan.

Keur kitu, teu kanyahoan ti tadina, torojol Sakadang Maung, ngomong tarik ngagareuwahkeun anu keur anteng nundutan.

“Ha ha ha, kabeneran, aing keur lapar manggih hakaneun!” pokna bari ngadeukeutan Sakadang Kuya.

Sakadang Kuya reuwas kacida. Tapi teu bisa nyumput atawa lumpat. Dina biasa ogé kétang, kateuteu ari, da angger bakal katéwak ku Sakadang Maung anu kaceluk tarik lumpatna.

Ké heula, Sakadang Maung,” ceuk Sakadang Kuya, neger-neger manéh.

Naon deui? Anu jelas, sia bakal jadi eusi kadut aing!” ceuk Sakadang Maung, ngomongna angger bedas dibarung ku ngagerem sagala. “Ti kamari aing can baranghakan. Lumayan kuya kolot ogé!”

“Sabar, Sakadang Maung, sabar,” ceuk Sakadang Kuya, ngomongna leuleuy, “Lamun mémang geus waktuna jadi hakaneun anjeun, uing mah rido. Katambah uing sorangan geus kolot, geus bosen hirup. Ngan anjeun kudu nyaho, daging uing téh tiis jeung hampos. Lamun hayang ngeunah jeung gurih, euweuh deui carana, uing kudu diduruk heula.”

“Diduruk heula? Kumaha carana?” ceuk Sakadang Maung.

“Gampang atuh. Awak uing bugbrugan ku suluh, tuluy duruk.”

“Ari suluhna ti mana?”

“Ngala ka leuweung!”

“Ngala ka leuweung? Ha ha ha aing apal kana akal licik sia, dasar kuya! Waktu aing ka leuweung néangan suluh, sia rék kabur! Aing moal bisa katipu deuleu!” ceuk Sakadang Maung.

“Bisi anjeun teu percaya mah, pék tah talian awak uing, tuluy cangcang kana tangkal!” témbal Sakadang Kuya.

“Heug atuh ari kitu mah!” ceuk Sakadang Maung. Tuluy néangan areuy keur nalian kuya. Geus manggih, reketek awak Sakadang Kuya téh ditalian. Tungtung talina ditalikeun kana tangkal kalapa. Ngahaja talina dipanjangan, da kitu paménta Sakadang Kuya téh. Sanggeus yakin talina pageuh, Sakadang Maung indit ka leuweung rék ngala suluh.

Sabot Sakadang Maung ka leuweung, buru-buru Sakadang Kuya nyieun liang dina keusik. Liangna kawilang jero ogé, gedéna sapaseun awakna. Tuluy manéhna cicing dina luhureun éta liang, nepi ka henteu kaciri aya liang.

Jol Sakadang Maung manggul suluh, tuluy dibugbrugkeun kana awak Sakadang Kuya. Gur baé sukuh téh diseungeut. Teu hésé teurakna seuneu téh, kawantu suluh gararing. Sakeudeung ogé seuneuna geus ngabebela, teu bina ti nu keur nyieun api unggun. Ari Sakadang Kuya, barang durukan hurung téh, terus baé mubus kana liang anu aya di handapeunana.

“Sakadang Kuya!” ceuk Sakadang Maung.

“Kuk!”

“Can paéh?”

“Encan, seuneuna kurang gedé.”

Suluhna ditambahan deui.

“Sakadang Kuya!”

“Kuk!”

“Can paéh kénéh?”

“Encan, anéh di dieu mah seuneu téh bet haneut!” témbal Sakadang Kuya.

Suluhna ditambahan deui.

“Sakadang Kuya!”

Sakadang Kuya teu némbalan.

“Ah, jigana ayeuna mah geus paéh Sakadang Kuya téh.”

Barang durukan geus pareum, Sakadang Maung kurah-koréh kana durukan, néangan daging kuya. Keur kitu, Sakadang Kuya ngurumuy tina jero lebu durukan. Awakna jadi bodas ku lebu.

“Sakadang Kuya, geuning sia hirup kénéh?” ceul Sakadang Maung kacida kagétna.

“Puguh ceuk uing gé tadi, seuneuna téh jadi haneut di lebah dieu mah!” témbal Sakadang Kuya kalem.

“Baruk tiis nya?” ceuk Sakadang Maung deui bari nilik-nilik awak Sakadang Kuya. “Jeung deui awak silaing jadi bodas kitu? Asa leuwih kasép euy!”

Sakadang Kuya mésem. Pok ngomong, “Sakadang Maung hayang siga kuring?”

“Ih, puguh wé, ti baheula aing téh hayang boga kulit bodas. Meureun bakal leuwih tegep, nya!”

“Tangtu wé atuh. Komo Sakadang Maung mah, lamun boga kulit bodas téh, bakal leuwih gagah jeung kasép. Ayeuna ogé cacakan coréléng geus tegep.”

“Bisa kitu mun kulit uing hayang bodas kawas siliang ayeuna?” ceuk Sakadang Maung, rada sopan ayeuna ngomongna téh, teu uang-aing teuing.

“Nya bisa atuh, asal daék diduruk wé siga uing tadi,” ceuk Sakadang Kuya.

“Diduruk? Moal panas kitu?”

“Moal. Apan uing ogé henteu nanaon, malah kulit jadi bodas,” témbal Sakadang Kuya. “Lamun arék, jung atuh néangan suluhna heula!”

Teu loba tatanya deui, Sakadang Maung indit ka leuweung rék ngala suluh. Meunang sawatara lilana, Sakadang Maung datang bari manggul suluh gararing.

“Pék ngagolér di dinya, ku uing urang bugbrugan ku suluh!” ceuk Sakadang Kuya.

Sakadang Maung ngagolér, tuluy dibugbrugan ku suluh. Sut atuh suluh diseungeut. Jegur baé hurung, tangka ngabebela.

“Sakadang Maung!”

“Heuy!”

“Hirup kénéh?”

“Hirup, euy, ngan panas geuning!”

“Panas sotéh mimitina, engké mah moal geura.”

Suluhna ditambahan deui. Geus sawatara lilana, ditanya deui ku Sakadang Kuya.

“Sakadang Maung, hirup kénéh?”

“Hirup euy, ngan panas,” témbal Sakadang Maung, sorana ngalaunan.

Suluhna ditambahan deui. Geus sawatara lilana, ditanya deui ku Sakadang Kuya.

“Sakadang Maung, hirup kénéh?”

“Iup, han hanas heuy …,” Sakadang Maung némbal, sorana beuki teu kadéngé baé.

Teu talangké, suluhna dibugbrugan deui. Sanggeus sawatara lilana, pok ditanya deui ku Sakadang Kuya.

“Sakadang Maung, hirup kénéh euy?”

Sakadang Maung teu némbalan.

“Lah, kawasna mah geus paéh Si Belang téh,” ceuk Sakadang Kuya.

Teu lila kadéngé sora tingbeletuk tina durukan. Sirah jeung awak Sakadang Maung baritu. Kambeu deuih bau hangit daging jeung kulit anu kaduruk.

“Yakin geus paéh Si Belang téh. Keun, itung-itung wawalesna ka sato anu sok ngahakanan sato laleutik,” ceuk Sakadang Kuya.

Tunggu Huma


Mun pare di kebon atawa huma geus meujeuhna sumedeng koneng, geus jadi kabiasaan osok ditunguuan kebon atawa huma teh. Ari sababna, parena anu tereh dipanen teh osok didaharan ku manuk. Nya, tunggu teh tujuanana mah pikeun nyieuhkeun atawa ngagebahan manuk. Mun geus tunggu, aya sababaraha mingguna di kebon teh. Teu beurang teu peuting, mondok di kebon

Nya pikeun tempat tungguna, teu heran lamun nyieun saungna teh lumayan gede oge. Aya tempat ngadurukan, tempat sare jeung ngumbah wadah. Teu heran lamun sanajan cicing di kebon oge, lumayan betah. Jabaning, salian ti dipelakan pare teh, oge ditambahan ku pepelakan sejenna, nyaeta kacang panjang, jagong, waluh, bonteng, cabe, jeung nu sejenna. Jadi teu matak betah kumaha, da loba dahareun. Mun hayang barangdahar teh tinggal neang ka kebon, tinggal ngala anu aya. Salian ti eta di huma teh remen oge manggihan suung saperti suung pare, suung bulan, suung tanduk atawa suung rampak. Beuki betah….

huma anu parena keur sumedeng koneng

Pikeun ngagebahkeun manuk, di kebon teh geus dipasangan bebegig jeung kokoprak. Bebegig jeung kokoprak teh ditalian make tali anu panjang, bisa tina tali awi tali atawa tali rapia. Talina dipentangkeun ka saung.  Tujuanana supaya bebegig jeung kokoprak teh bisa dieundeuk-eundeuk. Ari bebegig ah mah ngan ukur eundeuk-eundeukan nyieuhkeun manukna teh, sedengkeun kokoprak mah disada da dijieunna tina potongan awi kira-kira satengah meteran. Terus dijajarkeun kira-kira jumlahna opat leunjeur dihijikeun make awi deui saperti tanggungan. Tengah-tengah tanggunganana ditalian kana tatangger. Tukangeun awi anu ngajajar belah handapna dipalangkeun awi atawa dahan kai anu ditalian kana tatangger. Palang ieu minangka panakol kokoprak (awi anu ngajajar tea) mun kokoprakna dieundeuk-eundeuk ti saung.

Jadi pas dikenyed-kenyed teh awi anu ngajajarna kaeundeuk-eundeuk nakolan palang tea.